Sztuka XX wieku – Wprowadzenie

SZTUKA XX WIEKU – WPROWADZENIE

WARUNKI ROZWOJU SZTUKI

SYTUACJA POLITYCZNA

• Sztukadwudziestego wieku rozwijała się i dojrzewała w atmosferze wojeni rewolucji, w czasach napięć i lęku i braku stabilizacji.
• Pierwszawojna światowa tak pomyślnie dla Polski zakończona, w innychkrajach w czasie i po jej zakończeniu, wywołała nastrojeskrajnego pesymizmu, buntu, rozgoryczenia w czczone dotąd i uznaneideały.
• Represjeprzybrały rozmiaru kryzysu światopoglądowego przewijającego sięw wystąpieniach antymilitarystycznych, w głosach demaskującychfałsz głoszonych idei, a w literaturze i w sztuce w ujawnieniuwewnętrznych rozdarć i dramatów jednostki (ekspresjonizm).
• Rewolucjapaździernikowa w Rosji stworzyła pierwsze w świecie państwokomunistyczne.
• Prądyrewolucyjne wywołały silną reakcję na terenie całej Europy wpostaci rewolucji skierowanej przeciw burżuazyjnemu modelowispołeczeństw.
• Ledwieskończyła się wojna światowa a we Włoszech, w Hiszpanii, wNiemczech na stał faszyzm.
• Wieluartystów prześladowanych za swoje przekonania emigrowało zrodzinnych krajów, przede wszystkim do Paryża i Nowego Jorku.
• Wtwórczości plastycznej, zwłaszcza u ekspresjonistów i dadaistów,znalazło odbicie poczucia absurdu, pesymizm, zwątpienie whumanistyczne wartości.
• Drugawojna światowa przybrała rozmiary apokaliptyczne, zginęłokilkadziesiąt milionów ludzi, wielu milionów utraciło zdrowie,dorobek całego życia, nie mówiąc o niewymiernych stratachnarodowych.
• Powojnie rodzina ludzka została na wiele lat podzielona na dwaprzeciwne obozy państw socjalistycznych i kapitalistycznych.
• Nastąpiłostatecznych upadek kolonializmu.
• Ogromnaliczba dzieł filmowanych, literackich, plastycznych mówiła ogrozie wojny i odbijała nastroje smutku, rozpaczy, buntu, ucieczkiod rzeczywistości, przykłady takich dzieł są niektóre pracyPicassa:
  • Guernica(1937),
  • Masakrana Korei(1951),
  • Gołąbekpokoju(1949).

OSIĄGNIĘCIA NAUK, TECHNIKI

• Dokonanoodkryć w dziedzinie promieniotwórczości.
• Przewrotuw podstawach fizyki dokonali: Max Planck – teoria kwantów (1900),Albert Einstein – teoria względności (1905).
• Wbiologii odkryto hormony (1900) i witaminy (1911).
• Od1895 r. rozwija się kinematografia, by w krótkim czasie stać sięodrębną dziedziną sztuki powszechnie dostępną.
• Udoskonaliłasię technika fotograficzna i drukarska.
• Powszechniestosuje się oświetlenie elektryczne, maszyny do pisania.
• Skracasię przestrzeń, czas, odległość między krajami dziękiudoskonaleniu telegrafowi (bez drutu), samolotom, samochodomosiadającym szybkość 100 km/ godz. już w 1902 r.
• Człowiektwórca i odbiorca kultury XX wieku – to często mieszkaniecwielkiego miasta, używający codziennie przedmiotów nowoczesnejtechniki, błyskawicznie informowany o wydarzeniach na całymświecie, mający dostęp do dorobku kulturalnego wszystkich epok iobszarów geograficznych (muzea, reprodukcje, film), telewizja,Internet, możliwość szybkiego pokonywania odległości.
• Wokresie dwudziestolecia międzywojennego ludzie byli upojeni Rochem,szybkością i wierzyli bezkrytycznie w sens postępu technicznego ztego powodu większość artystów wielbiła naukę, postęptechniczny i maszynę.
• Nielicznitylko (dadaiści) odnosili się z ironia do tworów techniki.
• Wszystkieproblemu nowoczesnego świata wiele różnorodności ikontrastowości wychwytuje sztuka współczesna.
• Zdobyczenauki zostały przez nią wykorzystywane do stosowania nowychmateriałów w malarstwie, rzeźbie i architekturze do stworzenianowych technik.

FILOZOFIA

• Szczególnąrolę w powiązaniach ze sztuką odegrały stale jeszcze żywafilozofia Nietzschego, intuicjonizm Bergsona oraz psychologia Freudai Junga zaś w ZSRR – marksizm , leninizm.
• Popierwszej wojnie bergsonizm stracił na znaczeniu wśród filozofów,zaczęto go nawet atakować w sztuce jego wpływ czy zbieżności zjego poglądami utrzymywały się dłużej.
• PsychoanalizaFreuda, później Junga rosła i popularyzowała się nie tylko wpsychiatrii lecz i w szerokich kołach inteligencji, jejdoświadczenia stosowali świadomie nadrealiści od 1924.
• Filozofiazajęła szczególna pozycje w stosunku do nauki.
• Dawniejwielbiła naukę teraz przeciwstawiała się scjentyzmowi widząc wnim braki.
• Jednaknauka wpłynęła jak nigdy dotąd na rozwój filozofii, „zabrała”jej niektóre działy:
  • psychologię,
  • logikę,
  • socjologię,
  • kosmogonięzamieniła na kosmologię odtąd strukturę wszechświata zaczętobadać na drodze ściśle naukowej.
• Ważnymdla sztuki XX wieku prądem filozoficznym stał sięegzystencjalizm,zapoczątkowany przez Sørena Kierkegaarda (1813-55) został podjętyna nowo w Niemczech przez Martina Heideggera i stał się popularnyw szerokich kołach inteligencji twórczej, dzięki poglądomgłoszonym przez Jeana Paula Startre’a (1905-80) we Francji.
• Dopodstawowych poglądów zwolenników egzystencjalizm należałoprzekonanie, że człowiek w przeciwieństwie do zagrażającego muświata otaczającego jest bytem świadomym swego istnienia.
• Życieludzkie jest nietrwałe, nieuchronnie zmierza ku śmierci.
• Fundamentalnąwłaściwością jest wolność związana z koniecznościądokonywania przez całe życie wyboru między różnymimożliwościami a że człowiek wybiera, świadomie decyduje tymsamym o swoim istnieniu, tworzy własny styl, byt i jego życienabiera takiego sensu jaki on mu nada.
• Egzystencjalizm miał dwa wydania: ateistyczne i chrześcijańskie.
• Startrereprezentował ten ateistyczny, przejęcie założenia, że Bóg nieistnieje skłoniła go do skrajnie pesymistycznych wniosków:
  • nieistnieją żadne moralne prawa,
  • śmierćjest końcem istnienia,
  • człowiekżyje w strachu przed śmiercią.
• Odmiennewnioski wysuwał swego czasu chrześcijański filozof Kierkegaard apóźniej Gabryel Marcel.
• Egzystencjalizm w filozofii i w literaturze nieprzypadkowo zyskał tak wielkąpopularność w czasie gdy poczucie zagrożenia, bliskości śmierci,kruchości istnienia było uwarunkowane wojennym dramatem.

ŚRODOWISKA ARTYSTYCZNE

• Całakultura dwudziestolecia międzywojennego nie miała scalonej iokreślonej orientacji i ideologii.
• Jednąz cech tej kultury było powstanie jej ognisk w środowiskachróżnonarodowych, takim centrum był Paryż, niemiecka szkołaBauhaus, środowisko Berlina, Monachium, Drezna, Zurychu, Holandii iNowego Jorku.
• Tamrodziły się kierunki decydujące dla przemian sztuki XX w. orazrozwijali swą indywidualną twórczość liczni artyści.
• Paryżbył miejscem spotkań artystów z całej Europy, również pisarzy,poetów był też miejscem wybuchu fowizmu (1905), narodzin kubizmu(1906), miejscem gdzie powstał nadrealizm (1924).
• ŚrodowiskoBerlina, Monachium, Drezna skupiało artystów, pisarzy, muzyków iludzi teatru związanych z ruchem ekspresjonistycznym.
• Wtych ośrodkach powstawały grypy artystyczne np. Die Brücke, DerBlaue Reiter, Der Sturm, Novembergrupe.
• Ważnąrolę w kształtowaniu kultury XX w. odegrało jednorodne środowiskoartystów rosyjskich.
• Artyścirosyjscy wyjeżdżali do Paryża, zaś Francuzi organizowali wystawyswoich dzieł w Rosji.
• Furoręw Europie Zachodniej zrobiły Balety rosyjskie pod dyrekcjaSergiusza Diagilewa (1872-1929).
• Doutworów Igora Strawińskiego, Claude’a Debussyego, SergiuszaProkofiewa, Manuela de Folli, tańczyli: Foki, Niżycki, Pawłowa.
• Wybitneosiągnięcia mieli twórcy awangardowego teatru Jewgienij Wachtanowi Wsiewołod Meyrbold.
• DżigaWierow, świetny realizator filmu dokumentalnego był twórcąnowoczesnej kroniki filmowej.
• Dohistorii filmu przeszło nazwisko Siergieja Eisensteina.
• Sławęzyskał Wsiewołod Pudowskim.
• Świecilitriumfy muzycy: Prokofiew i Strawiński a także pisarze:
  • M.Gorki,
  • W.Majakowski,
  • S.Jesienin,
  • A.Błok,
  • O.Mandelsztam,
  • A.Achmatowa.
• Przedwybuchem II wojny światowej i w czasie jej trwania wielu artystóweuropejskich emigrowało do krajów neutralnych, a przede wszystkimdo USA, gdzie ośrodkami sztuki był Nowy Jork i Chicago, w którymartyści emigranci przyczyniali się do rozkwitu sztuki nakontynencie amerykańskim.
• Szczególnymzjawiskiem w kulturze XX w. są tzw. ruchy artystyczne, łączącewe wspólnych zainteresowaniach poglądach i działalnościprzedstawicieli plastyki, muzyki, literatury, teatru, filmu.
• Ekspresjonizm,który w innych krajach pozostał tylko kierunkiem w Niemczechprzyjął rozmiary ruchu artystycznego.
• Ruchemartystycznym był dadaizm, z ośrodkami w Zurychu, Nowym Jorku,Berlinie, Kolonii, Paryżu.
• Doruchów artystycznych zalicza się także Włoski futuryzm inadrealizm, który zrodził się w Paryżu.