Secesja – Sztuka (omówienie ogólne)

SECESJA– SZTUKA (OMÓWIENIE OGÓŁNE)

TERMINOLOGIA

• Najczęściejspotykanymi określeniami były:
  • ArtNouveau (Sztuka Nowa),
  • ModernStyle (Styl Nowoczesny),
  • StyleNouveau (Styl Nowy),
  • Jougendstil(Stył Młodości).
• WMonachium, Wiedniu, Berlinie powstało określenie:sezessionistil(łac.secessia),wytworzone przez grupę młodych artystów, którzy oddzieliwszy sięod dawnych stowarzyszeń zawiązali ugrupowania tworzące w prawymduchu.
• WPolsce przyjęła się nazwa – secesja.

ŹRÓDŁA, INSPIRACJĘ I ZAPOWIEDZI SECESJI

• Przygotowaniesecesji nastąpiło m.in. w sztuce angielskiej XIX stulecia wwizjonerskich, symbolicznych pracach Williama Black’a, gdziewystępuje płynność kształtów i miękka linia.
• Ruskina,Morrisa, Prerafaelitów łączył podobny program estetyczny:
  • chęćzerwania z historycyzmem,
  • pragnieniezbliżania sztuki do mas,
  • odrodzeniasztuki,
  • zachwytdla gotyku – stylu, w którym każdy przedmiot codziennego użytkuprodukowany ręcznie był dziełem sztuki.
• Zestylem gotyku kojarzy się w secesji upodobanie do:
  • smukłych,pionowych kształtów,
  • wydłużeniapostaci,
  • zwrócenieuwagi w architekturze na rzetelność i czytelność konstrukcji ina naturalną urodę użytego materiału,
  • wskrzeszenieprodukcji ręcznej,
  • odnowieniezapomnianych rzemiosł i technik (witraż), materiałów (cyna).
• Formyrokokowe wskrzeszane były głównie we Francji i w Belgii.
• Rokokui secesji bliska była sztuka Dalekiego Wschodu.
• Rokokoprzeżywało modę głównie na chińszczyznę zaś secesja czerpałainspirację ze sztuki japońskiej.
• WAnglii już w latach sześćdziesiątych występowała moda najapońszczyznę, otwierano sklepy i eleganckie magazyny z dziełamisztuki japońskiej.
• Wtym samym mniej więcej czasie podobną modę przeżywał Paryż.
• SztukaJapońska jest symboliczna.
• Głównymiśrodkami wyrazu w drzeworytach japońskich są płaskie plamy,delikatnych, wyszukanych, ściszonych tonów i czarny płynnyprecyzyjny kontur.
• Kompozycjaczęsto opiera się na kontraście dużych obszarów niezabudowanegotła i silnego z grupowania licznych drobnych form.
• Regułąjest też stosowanie napisu w płaszczyźnie obrazu.
• Wszystkiete cechy dostrzec można:
  • wgrafice ilustracyjnej np. Beardsleya,
  • wniektórych dziełach malarskich,
  • wmotywach ozdób architektonicznych np. Atelier „Elwira” wMonachium.
• Purisde Chavannes, Vincent van Gohg, Henrii de Toulouse-Lautrec i PaulGauguin w dziełach tych artystów można dostrzec zapowiedzi nowegostylu.
• Wszystkichłączy synteza środków, linearyzm, płaszczyznowość, rezygnacjaz perspektywy i w ogóle iluzjonizmu przestrzennego orazintegrowanie spłaszczonych i uproszczonych kształtów natury zsamą płaszczyzna obrazu.

DWA NURTY SECESJI

• Nurtzasadniczy można nazywać estetyzującymgdyż dzieła reprezentujące go miały służyć głowniekontemplacji estetycznej – mówimy tu o dziełach dekoracyjnych.
• Wprzypadku rzemiosła artystycznego spełniać miały zarazem funkcjęużytkową – mówimy tu o funkcji dekoracyjnej.
• Wżadnym dotąd stylu rzemiosło artystyczne nie osiągnęło rangirównej malarstwu, architekturze rzeźbie.
• Sztuka,która reprezentowała nurt estetyzujący, przeniknęła życiecodzienne, kształtując otoczenie człowieka a było to:
  • ściennemalarstwo dekoracyjne,
  • mebleo nowych kształtach,
  • ceramikai szkło artystyczne,
  • obicia,
  • tapety,
  • tkaninyubraniowe,
  • przedmiotycodziennego użytku o wyszukanych formach,
  • biżuteria,
  • bramy,
  • karty,
  • okładki,
  • ilustracjęksiążek i pism,
  • plakaty.
• Podobieństwoformalne z dziełami sztuki wykazuje charakter ubiorów: suknie,kapelusze, trzewiki.
• Odnowionosztukę witrażownictwa, kowalstwa, szkła i stolarki artystycznej.
• Poraz pierwszy złączone zostało projektowanie artystyczne zseryjna, maszynowa wytwórczością.
• Wrzemiośle artystycznym jak i w dziełach malarskich, rzeźbiarskichprzeważają formy organiczne.
• Doulubionych motywów należą kwiaty:
  • pnącze,
  • lilie,irysy,
  • storczyki,
  • ptakiz niezwykłym barwnym upierzeniem:
    • paw,
    • rajskiptak,
    • łabędzie.
  • zwierzętafantastyczne:
    • chimera,
    • jednorożec.
• Nowościąjest odkrycie mikro świata (motyli, ważek), organizmy możliwe dozobaczenia tylko pod mikroskopem.
• Artystówurzekają formy natury zmienne, różnorodne, nieokreślone azarazem miękkie, o płynnym zarysie a więc fala wodna, dym,płomienie ognia, włosy.
• Artyścirzadko uprawiali jedną tylko dziedzinę sztuki.
• Wszechstronniartyście to:
  • AubreyBeardsley – angielski ilustrator, poeta i muzyk.
  • GrupaNabistów:
    • Henryvan de Velde – architekt, projektant wnętrz, grafik, malarz,autor projektów biżuterii, sukien, tkanin, ceramiki,
    • ArthurHeygate Macmurdo – Anglik, projektant dekoracyjnych tkanin,obić, haftów na jedwabiu, mebli, wyrobów z metalu, architekt igrafik.
• WeFrancji wyróżniali się:
  • EmilieGallé – artysta szklarz, projektant mebli,
  • RenéLaligve – złotnik i jubiler.
• WeWiedniu:
  • GustachKlimt – malarz i grafik zajmujący się także zdobnictwem.
  • AlfonsMucha – malarz, grafik (plakacista).
• WNiemczech:
  • OttoEckmann – autor projektów mebli, wyrobów z metalu, tkanin,grafik książek.
  • AugustEndell – architekt, rzeźbiarz, złotnik, projektant wnętrz itkanin.
• WStanach Zjednoczonych:
  • LouisComfort Tiffany – zajmujący się szkłem artystycznym ijubilerstwem.
• Francuskagrupa artystów LeNabis (Prorocy):
  • PaulSencsier,
  • MariceDenis,
  • PierréBonnard,
  • PaulJanson,
  • EduardVuillard.
• Byłoto ugrupowanie malarzy, grafików, scenografów, dekoratorów,witrażystów wszechstronnie wykształconych, zamożnych mieszczan.
• Prorocywystępowali przeciw impresjonizmowi a za swego ojca duchownegouważali estetę i symbolistę Gauguina.
• Bylizwolennikami sztuki symbolicznej.
• Inspirowalisię drzeworytem japońskim, gotykiem, witrażem, sztuką ludową iludów prymitywnych.
• Pierwsipodjęli zaniedbane dziedziny sztuki jak witraż, malarstwodekoracyjne, tkaniny.
• Próczsymbolicznych kompozycji byli mistrzami „małych tematów: jakniegdyś mistrzowie holenderscy.
• Nabiściwspółpracowali jako graficy z pismem LaPevue Blancle– paryskim organem Art. Nouveau.
• Każdewiększe miasto miało takie pismo skupiające najwybitniejszychliteratów, krytyków, plastyków np.:
  • wPetersburgu był to MirIskusstwa,
  • wWarszawie Chimera,
  • wKrakowie Życie.

Aubrey Beardley /1872-98/

• Młodozmarły grafik.
• Zyskałsławę głównie jako rysownik, ilustrator.
• Byłkierownikiem artystycznym pisma ŻółtaKsięga.
• SztukaBeardsleya jest wyrafinowana tzn. odznacza się wirtuozowskąbiegłością techniczną przy intelektualnym dystansie do tematu.
• Wieleprac przepojonych jest erotyzmem, chłodna drwiną.
• Byłtakże poetą i muzykiem.
• Jegorysunki:
  • ŚmierćArtura,
  • Salome,
  • Porwanypukl.

Edward Munch

• Norweg,autor obrazów olejnych, litografii, drzeworytów, rysunków, którewprowadzają w świat najbardziej osobistych dramatów i przykrychdoznań, bólu, rozpaczy, osamotnienia, niemocy, wstrętu.
• SztukaMucha obsesyjnie zajmuję się problemem śmierci, biologicznegorozpadu, kobiety, która staje się symbolem niszczycielskiej siłyi seksu.
• EkspresjonizmMucha jest symboliczny, pełen tragizmu, pesymizmu a formądrapieżną ostrymi dysonansami barw i zdeformowanych kształtów.
• Jegodzieła:
  • Krzyk,
  • Niepokój,
  • Madonna,
  • Pocałunek,
  • Taniecżycia.

• Toco łączy wszystkie dzieła omawianego okresu to wybór tych samychpodstawowych środków wyrazu, płaskiej plamy barwnej i linii.
• Wdziełach Beardsleya, Klimta linia jest cienka, wyrafinowana.
• Wdziełach Mucha – gruba, prymitywna, rozlewająca się w plamę.
• Wdziełach o funkcji estetycznej przeważają zestawienia pastelowe,niezmiernie wyszukane.
• Linearyzmi płaszczyznowość w dekoracjach wnętrz występujące równiewyraźnie jak w malarstwie i grafice.
• Układysą przeważnie asymetryczne.
• Falujące,zmienne formy obrazowują nieustalony ruch, dzianie się, przemianyzachodzące w naturze.
• Charakterdeformacji jej kształtów natury o wyrażaniu idei, sensu życiajego płynności i zmienności.

ARCHITEKTURA

Antonio Gaudi /1852-1926/

• Dwiekamienice w Barcelonie:Casa Batloi CasaMilō:
  • przypominająraczej gigantyczne rzeźby niż architekturę,
  • zzewnętrznym kształcie i w pomieszczeniach CasaMilōnie ma ani jednego konta prostego ani jednej prostej linii.
• Kaplicapod Barceloną:
  • Kolumnysą od pionu (każda inaczej) i wygięta.

• Gaudistosował też nowe materiały w dekoracji architektonicznej:
• klinkier,
  • tkwiącew betonie odłamki bazaltu,
  • fajansowepłyty,
  • kafletworzące pstrą niezwykle barwną mozaikę.
• Zaprojektowałtakże budowle w Parku Gúelle w Barcelonie z pawilonami, niskimtarasem o płynnym wijącym się kształcie pokrytym barwną mozaikąz fajansu.
• Dziełem,które budował niemal całe życie był kościół w Barcelonie podwezwaniem Najświętszej Rodziny:
  • rozpoczętyw neogotyckim stylu, ulegał stopniowym przeobrażeniom wraz zewznoszeniem go w górę ku coraz bardziej niezwykłym organicznymkształtom.
  • ostateczniepowstała budowla, która kojarzy się bardziej z naturalnym tworemprzyrody niż dziełem ludzkich rąk.

• Dziełarchitektoniczne innych twórców w innych krajach bardzo rzadkobyły bytami o tak całkowitej nowej formie.
• Stosowanomotywy zdobnicze, nałożone na płaską fasadę.
• Dośćczęsto występuje zjawisko tektoniki – dość luźnego powiązaniazdobiny z zasadniczymi podziałami, otworami okiennymi i drzwiowymi.
• Chętniestosowano okładziny ceramiczne, w konstrukcji elementy stalowe.
• WeFrancji sławnym architektem był Hektor Guimard – jedno z jegowielu dzieł to wejścia do paryskiego metra.
• WBelgii działał Hektor Horta:
  • DomTasselaw Brukselii,
  • nieistniejącyDomLudowy.
• WNiemczech Henry von de Vel – Belg.

PODSUMOWANIE

• Stylnowoczesny – secesja – podniosła do najwyższej godnościartystycznej rzemiosło, przepoił sztuką życie codzienne,poszukiwał związków między gałęziami sztuk i różnychdziedzin kultury, zwłaszcza poezji, prozy literackiej, teatru,muzyki i sztuk plastycznych.
• Sztukaprzeszła drogę o odtwarzania rzeczywistości zgodnie z wiedzą iwidzeniem do jej skrajnego przetwarzania, nawet kreowania odiluzjonizmu przestrzennego do autonomii płaszczyzny, odobiektywizmu realności ku subiektywizmowi rzeczywistościpojęciowej, wreszcie od wielkości kierunków do stylu.
• Olbrzymiązasługą secesji była jej penetracja w życie codzienne, dążeniedo syntezy wszystkich sztuk, wskrzeszenie zaniedbanych twórczościplastycznych.

RZEŹBA PRZEŁOMU XIX i XX w.

• Rzeźbęreprezentowali:
  • A.Mailld,
  • A.Endell,
  • A.Gaudi,
  • E.Bourdelle.

August Rodin /1840-1917/

• Najwybitniejszyprzedstawiciel rzeźby.
• Pracowałgłównie w glinie (odlewy z brązu), także w marmurze.
• PortretPaniCruchet,Panide Choiseul– są wrażeniowe, impresjonistyczne, powierzchnia zdaje siędrgać, rysunek form twarzy został lekko zatarty, roztopiony.
• Wdziełach:
• Kroczący,
• Golina,
• Bólu,
• BramaPiekieł,
• Mieszkaniecz Calais,powierzchnia jest chropowata, zgrzytliwa, kształty przerysowane.
• Artystabył piewcą miłości, czułości, najintymniejszych związkowamiedzy mężczyzną a kobietą, związków przedstawionych po razpierwszy w rzeźbie z wielką odwagą i prostotą a są to:
  • Amori Psyche,
  • Pocałunek,
  • Nieśmiertelnawiosna,
  • Wiecznebóstwo,
  • Jestempiękna.
• Wtych dziełach kształty są miękkie, delikatne, płynne, gładkapowierzchnia ciał celowo skontrastowana z surowymi partiamimateriału ledwie dotkniętych ręka artysty.
• TwórczośćRodina jest symboliczna, często stosuje uosobienia, alegorię,przenośnie, przykładem tego są:
  • Myśl,
  • Katedra,
  • Sekret,
  • RękaBoga,
  • Myśliciel,
  • Burza.

Ręka Boga

• Toaluzja do Księgi Rodzaju, jest symbolem wszelkiej twórczości a wszczególności rzeźbiarskiej.
• Myśl,i Dłoń kształtująca wydobywa z surowej bezwładnej materii „zprochu, z ziemi” kształt skończony i doskonały – postaćczłowieka.
• Rodinzajmował się wyłącznie człowiekiem, jego pięknem ciała,wielkości geniuszu, twórczej myśli.
• Jegomyśl artystyczna mówi o zmaganiach ludzkich z żywiołem samegożycia, o dramatach losów i tragizmie walki wewnętrznej.