Ruch klasyczno-romantyczny – Wprowadzenie

WARUNKI ROZWOJU KLASYCYZMU I ROMANTYZMU

ZAINTERESOWANIE PRZESZŁOŚCIĄ

• Najbardziejcharakterystycznym ruchem czasów jest zwrot ku przeszłości,zwłaszcza antycznej i średniowiecznej:
• zainteresowanosię antykiem po przez francuską i angielską sztukę XVIIw.,
• interesowanosię także sztuką etruską,
• odkrytow 1711 Herkulanum a w 1748 Pompeje, a także wykopaliska napalatynie (1726) i Tivoli, które wzbudziły powszechnezainteresowanie i entuzjazm,
• racjonalistycznetematu i Oświecenie skłoniły do pogłębiania badań naukowychantyku i dały początek archeologii oraz historii sztuki ihistoriografii.
• Rzymbył głównym centrum kulturalnym Europy i celem podróży:
• wybitniartyści udawali się tam by pogłębić swoją wiedzę i sporządzićpomiary ruin, co niektórzy osiedlali się tam na stałe.
• Zwrotku przeszłości średniowiecznej zapoczątkowany był w Anglii, aumocniony m.in. dzięki poglądom Goethego (jeden z pierwszychodkrywców piękna gotyku):
• wyobrażeniaartystów i literatów została wzbudzona średniowiecznymi ideałamirycerskimi, baśniowością i barwnością epoki,
• modnebyły podróże na Wschód, miały one często charakter badawczy,naukowy.
• Zapoczątkowanotez zainteresowanie przeszłością narodów.

WYDARZENIA POLITYCZNE

• WAnglii nowe tendencje sztuki istniały poza wydarzeniamipolitycznymi.
• Wpozostałych krajach rodziły się hasła walki z tyranią, zprzestarzałym ustrojem feudalnym.
• WeFrancji sztuka miała wyraźne związki z wydarzeniami politycznymi.
• Rzutowałyone także na sztukę Hiszpanii i Polski.
• WeFrancji Rewolucja burżuazyjna w 1789 roku wywołała gwałtownyprzewrót.
• Pookresie Republiki nastąpił okres rzeźni, terroru i chaosu,niszczenia kulturalnego dorobku, a w Napoleonie widziano tego, którymoże wyprowadzić kraj z kryzysu.
• Podojściu Napoleona do władzy Francja stała się cesarstwem a jegorządy sprzyjały rozwojowi sztuki oficjalnej i gloryfikując jegoosobę i pomagając umocnić władzę.
• WBonapartym widziana także nadzieje na zasadnicze zmianyustrojowo-społeczne oraz na wyzwolenie narodowe (Polska).
• Poabdykacji Napoleona (1844) i Restauracji Burbonów Kongres Wiedeńskiustalił nową mapę Europy:
  • zwyciężyłareakcja feudalna,
  • wprowadzonolegitymizm,
  • zahamowanezostały ruchy wolnościowe i zjednoczeniowe,
  • ustalonosztucznie granice łącząc w całość obce sobie narodowości np.Norwegię do Szwecji, Belgie do Holandii.
• Wszystkiete zmiany budziły nastroje buntu, sprzeciwu wobec rzeczywistości:
  • w1821 r. zaczęło się powstanie w Grecji przeciw Tukom zakończoneogłoszeniem niepodległości Grecji (1829),
  • w1825 wybuchło powstanie dekabrystów w Rosji,
  • w1830 rewolucja lipcowa we Francji,
  • powstaniew Belgii,
  • powstanielistopadowe w Polsce.
• Następujęszybki rozwój kapitalizmu i narastający konflikt burżuazji zklasą robotniczą.
• DziałająKarol Marks i Fryderyk Engels.
• W1847 powstaje Związek Komunistów.
• WEuropie środkowej chłopi buntowali się przeciw pańszczyźniepoddaństwu.
• Kondensacjąwalk o wolność narodową i społeczną stał się rok 1948 WiosnaLudów:
  • weFrancji wybuchło powstanie robotników paryskich,
  • wNiemczech w Berlinie i Wiedniu dążono do zjednoczenia kraju iuwłaszczeniu chłopów,
  • naWęgrzech wybuchło powstanie narodowe,
  • wPolsce wybuchło powstanie styczniowe (1863).
• Hasłagłoszące najpierw wolność jednostki, potem niepodległośćnarodów i sławę ojczystego oręża znalazły spełnienie równieżw dziełach sztuki, literatury i muzyki.

POSTĘP TECHNICZNY

• Znamiennymzjawiskiem owych czasów są liczne wynalazki:
  • 1777lane żelazo,
  • 1782maszyna parowa,
  • 1807pierwszy statek parowy,
  • 1814lokomotywa,
  • 1825pierwsza kolej żelazna,
  • 1828maszyna do pisania,
  • 1929maszyna do szycia,
  • 1834i 1836 żniwiarka i kombajn,
  • 1837telegraf,
  • 1848zapałki,
  • 1853lampa naftowa.
• Jednakte wszystkie dokonania nie miały żadnego wpływu na obliczekultury i tematy w sztuce.
• Sztuka,bowiem należała do sfery ducha a wynalazki do powszechnejcodzienności.

FILOZOFIA

• WXVIII w. dominuje Oświecenie zapoczątkowane w Anglii (John Locke)

Wolter (François Mariearowet) /1694-1778/

• Głosił,że jedyną drogą wiodącą do poznania rzeczywistości jest praca ludzkiego rozumu, który jest nieomylny i nieograniczony a jegomożliwości są pewne i nieograniczone.
• Odrzucałirracjonalizm.
• Byłdeistą, głosił słuszność sprawiedliwego i etycznego życia,występował przeciw metafizyce, chrystianizmowi.
• Uważał,że jedynym światem jest otaczająca człowieka przyroda.
• Całafilozofia Oświecenia była zwrócona przeciw religii.
• Sądzono,że istnieje tylko przyroda – byt konkretny, nie zaś ideowy(naturalizm).
• Celemwysiłków i dążeń było dobro ludzkości, dlatego filozofowieOświecenia byli zwolennikami reform społecznych.
• Encyklopedyścifrancuscywraz z Wolterem podjęli dzieło zebrania dotychczasowych osiągnięćnauki i wiedzy w WielkiejEncyklopedii.
• Sądzilipodobnie jak Wolter, że tylko przyroda istnieje rzeczywiście ijest ona dobra i trzymanie się jej praw przynosi człowiekowiszczęście:
• Jedynymsposobem poznania rzeczywistości jest rozum, który jest nieomylnyoraz poznanie, doświadczalne i naukowe.
• Bylizwolennikami naturalizmu.
• Encyklopedyścibyła to grupa pisarzy, krytyków, i fizyków.
• Nadcałością czuwał Denis Diderot wydawca i pisarz.
• Inicjatorembył matematyk, filozof d’Alembert, który zainicjował tez myślpozytywistyczną.

Jan Jacub Rousseau /1712-78/

• Głosiłodmienne poglądy niż encyklopedyści.
• Źródłozła upatrywał w cywilizacji.
• Głosiłrówność i wolność jako najwyższą wartość.
• Byłzwolennikiem indywidualizmu.
• Rozumowiprzeciwstawiał uczucia, które jak sądził zgodne jest zmienićnaturalny obraz świata.
• Jegohasła stały się bliskie romantykom.
• Dzieła:
• Emil,
• NowaHelioza,
• Wyznania.

• Filozofiaoświecenia we Francji upadła po rewolucji.
• Odwrótod tej filozofii najwyraźniej zaznaczył się w Niemczech częściowowe Francji i w Polsce.
• Oświeceniełączyło filozofie z nauką, później nastąpił wyraźny podziałna naukę i filozofię.
• Idealizmniemiecki w niektórych swych zagadnieniach miał świadome związkize sztuką.

Friedrich Wilhelm Joseph Schelling /1775-1854/

• Związanybył z romantyczną szkołą malarzy i literatów.
• Uważał,że istota bytu jest natury duchowej, poszukiwał pierwotnej jegoprzyczyny i racji istnienia.
• Pojmowałtwórczo i ewolucyjnie siły rządzące światłem.
• Uważał,że tylko filozofia, religia i sztuka mogą je pojąć jak równieżza pomocą intuicji i wiedzy.

Georg Wilhelm Friedrich Hegel /1770-1831/

• Wychodziłz założenia, że wszystko to co istnieje ma dwie postacie są toprzyroda oraz idea.
• Przyrodęi idee przeciwstawiał sobie wzajemnie.
• Zistnienia i działania przeciwieństw rodzi się synteza czylizaprzeczeniem przyrody jest idea zaś syntezą idei i przyrody jestduch.
• Duchwyraźny jest przez piękno, w którym spotykają sięprzeciwieństwa treść i forma, rzeczywistość i myśl, zjawisko iidea.
• Sztukajest najwyższym przejawem ducha absolutnego nad nią góruje tylkoreligia.

Artur Schopenhauer /1788-1860/

• Głosił,że świat jest wyobrażeniem jednostki.
• Poznajemyjedynie złudne zjawiska nie zaś obiektywną prawdę orzeczywistości.
• Zanajistotniejszy czynnik istnienia świata i człowieka jest wolajako bez celowy popęd.
• Życiebyło męką gdyż zasadzało się na pragnieniu szczęścia, któremożna osiągnąć i lęku przed śmiercią.
• Możliwościąwyzwolenia się od cierpienia jest wyzbycie się wszelkich pragnieńi potrzeb, załagodzić może sztuka.
• Sztukamiała szczególną rolę jako wyzwolicielka pożądań, mogła tezdawać prawdziwe poznanie rzeczywistości gdyż zdolna byłauchwycić to, co niezmiernie istotne.

UWAGI OGÓLNE O KULTURZE

• Potrzebyestetyczne bogacącej się burżuazji, rodziły się w wynikuzaspokojenia potrzeb materialnych oraz umocnienia pozycji społecznejnowej warstwy oraz gromadzeniu dóbr.
• Odrokoka postępuje proces zeświecczenia życia i sztuki.
• Skrajnyracjonalizm nie przeszkadzał w:
  • wposzukiwaniu silnych wrażeń estetycznych,
  • podziwiedla wielkich artystów,
  • obcowaniuz dziełami sztuki przez gromadzenie zbiorów, odwiedzanie muzeów,wystaw, oper i korzystanie z bibliotek.
• Sentymentalnewzruszenia rokoka ustępują miejsca rzetelnej postawie badawczej.
• Rodzisię archeologia i historia sztuki.
• Wynikibadan ogłasza się szybko co sprzyja narzucaniu społeczeństwusądów o sztuce i wyrabia określony kierunek i smak artystyczny.
• Powstajewielkie zapotrzebowanie na teksty o teorii sztuki:
  • JoachimWinckelman Myślo naśladowaniu dzieł Grecji,Historiasztuki starożytnej.
  • StanisławKostka Potocki Osztuce u dawnych czyli Winckelman polski,
  • TeofilGautier – teoretyk i krytyk sztuki.
• Szczególnarole odgrywał Rzym.
• Powstająw Europie koła inteligencji o zainteresowaniach uniwersalnychponadnarodowych.
• WXX w wielkie znaczenie uzyskują przede wszystkim salonyarystokracji i bogatej burżuazji Paryża, spotykali się tamwybitni sławni ludzie:
  • politycy,
  • literaci,
  • muzycy,
  • malarze.
• Epokata obfitowała w niepospolite obdarzone wielkim talentem jednostki.

MECENAT. SYTUACJA SPOŁECZNA ARTYSTY

• AkademiaFrancuska dała początek nauczaniu pod patronatem państwa.
• Leczjuż za czasów Ludwika XIV zrodziła się opozycja przeciwakademizmowi – sztuce podporządkowanej rygorom i ulegającejschematom.
• Artystapo okresie nauki zakładał pracownie i najczęściej sam proponowałdo zbycia gotowe już dzieła.
• Wieluartystów, było samouków.
• Wruchu klasyczno-romantycznym utrzymywano przekonanie o najwyższejwartości przeżyć estetycznych.
• Celesztuki były umoralniające, sens dzieł uniwersalny.
• Sztukamiała służyć ideom ogólnoludzkim, interesom narodów, mówić onajważniejszych wartościach.
• Samzawód artysty nobilituje otwierając przed twórcami drzwi pałacówi salonów lecz nie zawsze zapewniając podstawowe środkiutrzymania.
• Mecenatsprawowała bogata burżuazja.
• Jednakgusty epoki kształtowały się od warstw średnich, które tłumnieodwiedzały salony sztuki i zabierały w jej sprawach głos.
• Sztukabyłą bardziej dostępna ogółowi dlatego tez sławni stawali sięartyści przeciętni, których twórczość odbierana byłą łatwoi w przystępny sposób.
• Artyścipragnący pozostać całkowicie niezależni decydowali się naniepewny los i brak stabilności finansowej.

SYSTEM PRACY I TECHNIKI

• Wpracy malarzy nie zaszły od poprzedniego okresu zasadnicze zmiany.
• Widocznesą jednak w procesie twórczym rzeźbiarzy.
• Ograniczalioni swoja rolę wykonania modelu w glinie ewentualnie pierwszegogipsowego odlewu.
• Zamawianaw brązie lub marmuru praca wykonywana byłą przezwyspecjalizowanych w tej technice rzemieślników.
• Wieluwybitnych artystów pracowało w nowej technice litografii.
• Litografia–kamieniodruk – należy do druku płaskiego:
  • Negatywpowstaje na płycie wapiennej przez wykonanie na niej powierzchnirysunku tuszem litograficznym płynnym lub stałym.
  • Tusznatłuszcza się zarysowane miejsca i chroni kamień przeddziałaniem kwasu.
  • Płytętak przygotowaną pociąga się roztworem kwasu azotowego i gumyarabskiej by nie zarysowane miejsca nie przyjmowały tłustej farbydrukarskiej, którą nakłada się wałkiem.
  • Potym pozostaje już tylko wykonać odbitkę za pomocą specjalnejprasy.
  • Litografiabarwna uzyskiwana jest z kilku płyt.
• Byłato nowa technika artystyczne zastępowała tez współczesnątechnikę reprodukcyjną.

MUZEALNICTWO

• Muzealnictwowywodzi się z prywatnego kolekcjonerstwa.
• WiekXVIII zrodził myśl zorganizowania muzeum instytucji mającej dospełnienia nowe zadania:
  • gromadzeniai zabezpieczenia skarbów narodowej, światowej kultury,
  • udostępnianiedzieł szerokim rzeszą społeczeństwa,
  • pełnieniefunkcji poznawczej i społecznej.
• Pierwszymtego rodzaju muzeum na świecie stało się MuzeumBrytyjskie(1753) założone na bazie prywatnych zbiorów Sloane’a I Cotta:
  • byłyto ogromne zabiory przyrodnicze, biblioteczne i dzieł sztuki,
  • muzeumto stało się placówką naukową, kształcących rzesze uczonych.
• MuzeumFrancuskiepowstało dzięki Rewolucji Francuskiej, która udostępniła ludowizbiory Luwru (1791).
• Miałto być symbol zniesienia władzy Burbonów i znak równości miedzyludźmi, którzy mają prawo korzystać z dóbr gromadzonych przezkrólów Francji, kosztem całego narodu.
• Powstałoteż w tym czasie MuzeumPomników Francuskich,w którym gromadzono pamiątki narodowe by uchronić je przedzniszczeniem i rozproszeniem wobec rozruchów rewolucyjnych.
• WeFrancji powstanie muzeów wiąże się z patriotyzmem iuczuciowością romantyczną.
• WPolsce myśl powołania MuzeumPolskiegozrodziła się jeszcze przed rozbiorami za panowania ST. Augusta,który jednak poprzestał na gromadzeniu zbiorów prywatnych, choćpragnął pokazać je po swojej śmierci.
• Zasadnicząrole odegrało muzeum założone po ostatnim rozbiorze przez IzabeleCzartoryska w Puławach.

Świątynia Sybilli

• Zbudowanazostała w puławskim parku krajobrazowym, wzorowana jest narzymskiej Tivolii.
• Byłytam pomieszczenia dokumentami państwowymi, bronią związaną zhistorią polskiego oręża, sztandary, szczątki wybitnych Polaków,insygnia władzy królewskiej i pamiątki związane w jakikolwieksposób z problematyką narodową.
• Szczególnymkultem otoczone były postaci:
  • Napoleona,
  • JózefaPomiatowskiego,
  • TadeuszaKościuszki.
• Taromantyczna kompozycja muzeum uległą wzbogaceniu gdy wDomkuGotyckimulokowano zbiory sztuki.
• Innepolskie muzea:
• w1817 założono ZakładNarodowy im. Ossolińskichwe Lwowie,
• w1823 otwarto w Warszawie muzeum ze zbiorów pochodzących zdarowizny gen. Henryka Dąbrowskiego,
• w1856 założono zbiory w Kórniku,
• w1856 w Warszawie i Krakowie (1858)Krajowe Wystawy Starożytności,
• w1862 powstało MuzeumSztuk Pięknychw Warszawie.