Sztuka Baroku – Barok we Francji

Okres Baroku We Francji

SZTUKA OFICJALNA

• Barok we Francji przypada na okres panowania Ludwika XIII o Ludwika XIV – króla Słońce.
• Są to czasy centralizacji władzy, absolutyzmu, który osiągnął apogeum za Ludwika XIV oraz pomyślności gospodarczej i wzrostu znaczenia Francji na arenie międzynarodowej.
• Dzięki zakrojonemu na szeroką skalę królewskiemu mecenatowi, dwór stał się ogniskiem sztuki, krytyki i wyrobionego smaku artystycznego na niespotykaną dotąd skalę.
• Wydarzeniem niezwykłej wagi dla sztuki doby baroku i lat późniejszych stało się założenie w Paryżu (1648) Królewskiej Akademii Malarstwa a następnie (1671) Akademii Architektury.
• Barok we Francji jest zjawiskiem złożonym.
• W początkowym okresie ulegał wpływom Włoch i Niderlandów.
• Bardzo szybko wytworzył się odrębny prąd właściwy tylko dla Francji odtąd na długo zakorzeniony w całej narodowej szkole.
• Styl ten określany bywa „barokiem klasycznym” lub „klasycyzującym”.
• Dzieła typowo francuskie operują logicznymi, czytelnymi formami, pełnym umiaru harmonii i spokoju.
• Stosunkowo nieliczni artyści reprezentują drugi nurt w pełni barokowy gdzie w malarstwie wpływ ma twórczość Caravaggio (de La Tur) a w architekturze Kościół Il Gesu (Kościół Val de Grande – Paryż).

Architektura

Wersal

• To zespół pałacowo-ogrodowy pod Paryżem – główna siedziba Ludwika XIV.
• Najwspanialsze dzieło reprezentujące nurt klasycyzujący.
• Okoliczny las zamieniony został w olbrzymi park.
• Dawny zamek myśliwski stał się ośrodkiem całego założenia.
• Dobudowano do niego dwa prostopadłe skrzydła przedłużone dwoma domkami dla dozorców – tworząc kształt litery „U”
• Między tymi budynkami zawarte były dwa dziedzińce i wgłębi mniejszymi oraz od przodu wielki Dziedziniec Królewski.
• Dodano dwa dalsze potężne skrzydła, prostopadłe do poprzednich.
• Skrzydła pałacu otwarte są w stronę miasteczka, za nim rozlega się ogromny park.
• Rozplanowanie alei, szpalerów, kwietników, trawników oparto na zasadach ściśle geometrycznych i uzależnionych od osiowego układu całości.
• Ogród zdobią liczne rzeźby, fontanny, sadzawki, wykorzystywano tez naturalne nierówności terenu, zakładając tarasy połączone schodami.
• Fontanny ogrodu podporządkowano zasadami architektury.
• Zespół budowli Wersalu jest uzupełniony przez mniejsze budowle jak:
  • Grand Trianon,
  • Pomarańczarnia,
  • Kolumnada,
  • Kaplica dla dworu.
• Wersal odzwierciedla w pełni hierarchiczny porządek w absolutystycznym państwie, jego siłę jednolitość wyrażającą się także w skomplikowanym i uroczystym ceremoniale dworskim.
• Okna są ogromne, sięgające posadzek, z delikatnymi podziałami na kwatery szyb.
• Ich rzędy nadają bryle budynku wrażenie lekkości i wytworności.
• Elewację są krystaliczne przejrzyste i czytelne, prawie nie występuję tu dekoracja rzeźbiarska.
• Olbrzymi pałac Wersalski stał się wzorem dla późniejszych królewskich i magnackich dworów Europy.
• Wnętrza Wersalu były oszałamiające bogate i wspaniałe.
• Pałac Wersalski jest dziełem architektów:
  • Luisa Le Vau,
  • Julesa Hardouin – Mansarda,
  • André Le Nôtre’a – twórca ogrodów.

Galeria Zwierciadlana

• Nazwana tak od rzędu lustr usytuowany na wprost okien sięgających posadzki.
• Używana była jako sala balowa.
• Autorem wystroju był główny dekorator André Le Brun.
• Ozdobił tę wielką salę stiukami oraz olbrzymimi malowidłami na sklepieniu kolebkowym, przedstawiającym historię panowania Ludwika XIV ujęta w formę alegoryczną i zmitologizowaną.
• Między oknami ustawione były srebrne kandelabry o zmroku 24 kryształowe świeczniki oświetlały wnętrze, odbite nieskończenie w rzędzie wielkich zwierciadeł.

Luwr

• W architekturze pałacowej, klasycyzująca architektura Francji osiągnęła pełnię we wschodniej kolumnadzie Luwru <- zaprojektowanej przez Claude’a Perreu’ta.
• Rygorystyczna osiowość, ścisły mechaniczny ruch podwójnych kolumn korynckich, trójkątnie zawieszonych okien słusznie przywodzą na myśl renesansową architekturę Andrea Palladia.
• Dzieło to miało olbrzymi wpływ na rozwój architektury klasycyzmu w XVIII w.

Jules Hardouin – Mansart

• Był głównym architektem królewskim.

Kościół Św. Ludwika (kościół Inwalidów) /1679-1706/

• Założenie jest centralne – t plan krzyża greckiego wpisanego w kwadrat z kaplicami miedzy ramionami krzyża.
• Nad całością wznosi się trójpowłokowa kopuła – jako dominanta kompozycyjna.
• Czasza pierwszej wewnętrznej kopuły jest przerwana w połowie wysokości otwiera się na następną, skupioną, oświetloną z niewidocznymi od dołu oknami Bena, ukrytymi za pierwszą powłoką.
• Wnętrze tej drugiej warstwy pokryte jest malowidłami.
• Trzecia powłoka, zewnętrzna jest wydłużoną wysoką latarnią.
• Bryła kościoła jest zwarta, choć o silnie podzielonej powierzchni fasady, w której zastosowano spiętrzenie porządków.
• Jest tez bardzo klasyczna, pozbawiona dekoracji rzeźbiarskiej, skomponowana wyłącznie pionami, poziomami przypomina antyk rzymski.

XXX

• To umiłowanie form klasycznych w baroku francuskim.

Rzeźba 

Francis Girardon

• Twórca wielkich fontann i rzeźb w Wersalu.
• Apollo z Nimfami to rzeźba o tematyce mitologicznej.

XXX

• Popularne były także oficjalne portrety dworskie w formie popiersi lub rzeźby pełnej.
• W jednej z nich Ludwik XIV przedstawiony został w pozie i stroju rzymskiego cesarza.

Malarstwo

• Oficjalny nurt malarstwa związany został z dworem królewskim a reprezentował go:

Hyacinthe Rigaud

• Zdobył sławę dzięki namalowaniu oficjalnego portretu Ludwika XIV.
• Stworzył w nim typ portalu dworskiego o funkcjach reprezentatywnych i propagandowych.
• Poza portretowanego była zawsze ceremonialna, uwznioślona, gest wyszukany, strój bogaty.

Nicolas Poussin /ok. 1593-1665/

• Tworzył w Rzymie.
• Tematyka dzieł Poussina jest mitologiczna lub zaczerpnięta z historii starożytnej, przy czym chętnie wybiera sceny z głębokiej pozytywnej wymowie moralnej, próbując złączyć w dziele prawdę i dobro z pięknem.
• Piękno pojmował idealnie, podlegające poznaniu na drodze racjonalnej niż emocjonalnej.
• Obserwował naturę by wyłonić najpiękniejsze jej formy – scalone potem w jednym dziele powstałym już w wyobraźni artysty.
• Był też twórcą pejzażu.
• Są to z reguły pejzaże ze sztafażem, przeważnie o tematyce mitologicznej.
• Poussini to wielki klasyk.
• Jego kompozycje są wyważone, przemyślane, dostojne, spokojne, podejmują zasadę wielości w jedności, operują prostymi, czytelnymi formami są uporządkowane.
• Komponuje figuralne przedstawiają postacie harmonijne zbudowane w ruchu umiarkowanym, w pozie wyszukanych.
• Barwa (działająca emocjonalnie) podporządkowana jest rysunkowi uczucia racjom rozumu a spontaniczność instynktem okiełzanemu rygorystycznymi narzuconymi sobie regułami.
• Poussini przedłuża zasady estetyki renesansowej wyrażającej się w dziełach Rafaela, Palladia i wraz z architektem swej epoki Claude Perraultem, otwiera drogę ku nowemu stylowi – klasycyzmowi.
• Jego dzieła:
  • Orfeusz i Eurydyka,
  • Diogenes,
  • Pogrzeb Fokiona,
  • Tankred i Herminia,
  • Wspaniałomyślność Scypiona,
  • Et in Arkadia Ego.

BAROK FRANCUSKI

• Drugi nurt w sztuce francuskiej zbliżony do włoskiego reprezentuje:

Georges de La Tour /1593-1652/

• Artystę interesuje światło sztuczne – świecy, pochodni rzucających blask na bryłę postaci ludzkich.
• Temu zagadnieniu całkowicie podporządkowana jest gorąca, ciemna zawężona gama barw.
• Bryła podzielona jest ostrą granicą strefy światła i cienia na dwie części, daje to efekt pewnej geometryzacji przestrzennych kształtów wraz z oszczędnością kolorystyki.
• Dzieła:
  • Znalezienie św. Sebastiana,
  • Narodzenie Chrystusa,
  • Św. Józef,
  • Święta Maria Magdalena.

Bracia Le nain

• Malarze scen rodzajowych z życia wsi.
• W swych dziełach realistycznie odtwarzali codzienne pełne trudu życie wsi, także jakim ono jest w swoich zwykłych przejawach.
• Jest to życie pełne prostoty, niełatwe, często smutne.
• Dzieła:
  • Rodzina Chłopska,
  • Chłopi przy wieczerzy.

Jacques Callot

• Rysownik, grafik, twórca akwafort.
• Podpatrywał na gorąco sceny z życia i odtwarzał je z pasją reportera.

Nieszczęścia Wojny

• Najbardziej znany cykl akwafort.
• Pierwsze przed Goyą ujecie wojny jako największego nieszczęścia ludzkości.

Pierre Puget

• Rzeźbiarz, nawiązywał do dzieł Berniniego.
• Jego dzieła są pełne gwałtownego ruchu, dramatycznego napięcia, uczucia, dynamiki a nawet romantycznej ekspresji.
• Inspirował się nauką, studiował ciała robotników portowych, by później wykorzystać tę wiedzę w dziełach o tematyce mitologicznej czy historycznej.
• Dzieła:
  • Milon,
  • Perseusz i Andromeda,
  • płaskorzeźba Aleksander
  • płaskorzeźba Diogenes.

PODSUMOWANIE WIADOMOŚCI O SZTUCE BAROKU WE FRANCJI

• Klasycyzującą architekturę tworzyli tu często architekci wyznania kalwińskiego.
• Francuzi przenosili zawsze umiar, klasyczny spokój, oszczędność środków przy wyszukanej formie nad obfitość, różnorodności, złożoność działania dzieł.
• W architekturze i malarstwie inspirowali się najbardziej klasycznymi formami renesansu lub bezpośrednio doskonale znanymi dziełami mistrzów starożytnych.
• W XVII w Francuzi dzielili swą sztukę na style nazywane imionami jej protektorów: Ludwika XIII i Ludwika XIV.
• Sztuka francuska XVII wieku stanowi pomost miedzy renesansem a stylem klasycyzmu – następującymi po baroku.