Sztuka II poł. XIX wieku – Realizm w Polsce

REALIZM W POLSCE

UWAGI WSTĘPNE

• Niezmiernieważną rolę odegrała sztuka doby realizmu w Polsce.
• Wrazz literaturą pojmowano ją jako rodzaj służby narodowi i jejformy wiążą się z kształtem polskiego pozytywizmu, który poklęsce powstania styczniowego głosił „pracę u podstaw”.
• Interesowanosię życiem wsi i egzystencjalizm chłopów.
• Całątą olbrzymią pracę podjęto świadomie wobec zorganizowanej przezzaborców polityki wynarodowienia.
• Powieśći malarstwo historyczne budziły i podtrzymywały świadomośćnarodową.

MALARSTWO

Artur Grottger /1837-67/

• Dzieła:
  • cyklerysunkowe:
    • WarszawaI i Warszawa II,
    • Polonia,
    • Litania(Powstanie na Litwie (1864-66),
    • Wojna.
• Łączyłw swej twórczości elementy akademizmu i nadchodzącego realizmu zzałożeniami romantyzmu.
• Zmarłmłodo.
• RysunekGrottgera jest opisowy, obfitujący w szczegóły bardzo biegły.
• Jegopostawa jest postawą romantyczną.
• Starannyakademicki opis formy poddany jest zabiegom artystycznym, któredramatyzują akcję.

Jan Matejko /1836-93/

• Dzieła:
  • Stańczyk,
  • KazaniePiotra Skargi,
  • Rejtan,
  • Kopernik,
  • HołdPruski,
  • Konstytucja3 maja,
  • Kościuszkopod Racławicami,
  • Poczetkrólów Polskich,
  • PolichromiaKościoła Mariackiego.
• Dziejetwórczości artysty można podzielić na dwa okresy:
  • pierwszy,w którym malował dzieła ukazujące przyczyny upadku rozbioruPolski,
  • drugi,w którym ukazuje chwały i sławy polskiego oręża.
• Matejkobył malarzem historycznym jak większość artystów jego epoki.
• Skłaniałago ku tej tematyce pasja historyka, archeologa i historiografa a leteż posłannictwo w uczeniu narodu jego własnej godności poprzezukazanie mu jego dziejów i tradycji.

Bitwa pod Grunwaldem

• Postaciewydaja się wylewać „do przodu”, występują z płaszczyznyobrazu, rozsadzają jego ramy stają się wirem, zamętem, chaosem,który porywa i jednoczy uczuciowo z przedstawioną sceną.
• Pozornaprzypadkowość układy skłębienie niezliczonych postaci, wdynamicznym ruchu, brak „oddechu” przestrzeni i to wszystkośrodki użyte dla spotęgowania działania.
• Grupawalczących faluje jak morze w czasie burzy, to wycinek z bitwy niezamknięta scena.
• Anijeden kształt nie jest czytelny, spokojny.
• Męczącychaos spotęgowany jest ogromną liczbą szczegółów,drobnocząsteczkowym opisem detalu, scalony jednak ze światłem izgrupowaniem, zagęszczeniem elementów.

Henryk Rodakowski /1823-94/

Portret Matki

• Twarzi dłonie kobiety wyłamują się z ciemnego nieokreślonego tła.
• Silnesą kontrasty walorowe, ale nikłe światłocieniowe, barwy ciepłepaleta silnie zawężona.
• Zobrazu można wyczytać dobroć, macierzyńskość, uczuciegłębokiej miłości artysty do kochanej osoby.
• Awszystko to przez lekkie, specjalne pochylenie głowy, uchwycenieczegoś szczególnego w geście rąk i uśmiechu.

Portret Generała Henryka Dembińskiego

• Powstałpo upadku Wiosny Ludów i ukazuje wodza dojrzałego wewnętrznie,okrzepłego doświadczeniami, gorzko zadumanego.

• Rodakowskibył człowiekiem i artystą o wielkiej wrażliwości i rzetelności.
• Wewszystkich swych portretach jest spokojny, wyciszony, dyskretny.
• Swymiportretami zdobył sławę w Polsce.

Juliusz Kossak /1824-99/

• Dzieła:
  • Luzak,
  • WyjazdKsięcia Poniatowskiego na polowanie,
  • Stadninana Podolu.
• Uprawiałmalarstwo historyczne i rodzajowe.
• Byłmalarzem koni.
• Tematyjego obrazów to:
  • scenybitew, pochodów,
  • polowania.
• Reprezentowałświat ziemiański, był jego piewcą i kronikarzem.
• Uprawiałakwarelę, malarstwo olejne, wykonywał ilustrację do książek.

Wojciech Gerson /1839-1901/

• Dzieła:
  • Pejzażgórski,
  • Krajobrazpochmurny,
  • Cmentarzz Zakopanem.
• Byłwybitnym pedagogiem i profesorem Szkoły Rysunkowej w Warszawie.
• Świetnypejzażysta.
• Jakopierwszy odkrył piękno Tatr.
• Jegoobrazy odznaczają się czystością i powagą, pewną surowością.
• Zainteresowanybył życiem wsi i rodzinnym pejzażem.

Aleksander Kotsis /1836-77/

• Dzieła:
  • Ostatniachudoba,
  • Matulapomarli,
  • Sierota.
• Pragnąłporuszyć sumienia przedstawiając beznadziejność egzystencjichłopów Podhala i okolic Krakowa.
• Formatyjego dzieł są niewielkie, kameralne, tonacja ciepła wielkaswoboda modelunku.
• Pozostawiłświetne portrety górali i wnętrza izb chłopskich.
• Wielkąwagę przykładał do barw i światła przy swobodnym szerokimmodelunku formy.

Józef Szermentowski /1833-76/

• Dzieła:
  • Odpoczynekoracza,
  • Bydłoschodzące do wodopoju,
  • Lasdębowy.
• Byłpejzażystą, malował widoki Tatr i ziemi kieleckiej.
• Osiedliłsię w Barbizon gdzie pracował wraz z artystami francuskimi.
• Jednakukochał szczególnie przyrodę Polski.

Maksymilian Gierymski 1846-74/

• Dzieła:
  • Zimaw małym miasteczku,
  • Wiosna,
  • Polowanieparforce na jelenia,
  • Alarmw obozie powstańczym,
  • Drogaw nocy,
  • Spotkanie.
• Byłuczestnikiem powstania styczniowego.
• Studiowałw Monachium.
• Byłchory na gruźlicę, zmarł w wieku 28 lat – malował 6 lat.
• Zyskałsławę w Monachium i Londynie.
• Byłświetnym pejzażystą, autorem licznych scen z polowań.
• Malowałtez sceny z powstania, które obrazy malowane są skromnie,zdawałoby się beznamiętne, rzeczowo ukazują życie powstańcówsą to kompozycje jak migawkowe ujęcia fotograficzne.
• Wszystkiedzieła Maksymiliana są malowane precyzyjnie i staranniezakomponowane.
• Charakterystycznejest ukochanie ziemi własnej.
• Artystaprzekazuje także osobiste sądy i uczucia bardzo dyskretnie ispokojnie.

Pikieta powstańcza

• Toproste jakby przypadkowe sytuacje.
• Gamabarwna jest spokojna ściszona: brązy, ciepłe zielenie, wyszukanetony szarości skontrastowane niekiedy z czerwieniami.

Aleksander Gierymski /1850-1901/

• Dzieła:
  • Scenaz kupca weneckiego,
  • Sjestawłoska,
  • Paźflorencki,
  • Cykl:Altana,
  • Żydówkaz pomarańczami,
  • Bramana Starym Mieście,
  • Powiśle,
  • Piaskarze,
  • ŚwiętoTrąbek,
  • Staruszkaczuwająca przy zwłokach,
  • Mostw Monachium,
  • Luwrw nocy,
  • OperaParyska w nocy,
  • Wieczórnad Sekwaną.
• Byłmłodszym bratem Maksymiliana.
• Dużopodróżował:
  • Monachium,
  • Włochy,
  • Warszawa,
  • Paryż,
  • Niemcy.
• Zmarłw Rzymie.
• Byłstale niezadowolony z siebie, uparcie doskonalił swój warsztat,narzucał sobie wysokie wymagania i szybkie tempo pracy.
• Jegojedynym celem jest wierne odtworzenie rzeczywistości bez zajmowaniajakiegokolwiek stanowiska.
• Wswych licznych dziełach ukazywał skale możliwości: od chłodnejobserwacji po głębokie zrozumienie i współczucie dla ludzkiejniedoli.
• Przedstawiałnaturę zgodnie z jej typowych przejawach, jak tez zmienne, ulotnechwile związane z porą dnia, atmosferą pogoda, a przede wszystkimświatłem.
• Wjego dziełach panuje spokój, uciszenie, wyczuwalny jest teżelement samotności.

Trumna chłopska

• Reprezentujerealizm krytyczny.
• Toosobista tragedia ludzi, którzy stracili dziecko.
• Atmosferaobrazu sugeruje też klęskę życiową, która spotyka tych ludzinie pierwszy raz a winna temu jest nędza, opuszczenie, brak pomocy.
• Kobietauchwycona została w geście rozpaczy a mężczyzna jest otępionybliski obojętności.
• Przekazjest spokojny, rzeczowy beznamiętny.
• Wiernieodtworzona rzeczywistość.
• Bohateramiobrazu są ludzie prości ukazani w momencie dla nich tragicznym alei tez wiążącym się z trudnościami dnia codziennego.
• Artystapokazuje obiektywnie, bez upiększeń, przerysowań, heroizowania.
• Obiepostacie, trumna i pies są wyizolowane oddalone od siebie, tworząodrębne małe światy.
• Kształttrumny oddala się od centrum a zarazem tworzy z pozostałymielementami zamknięty krąg.
• Środekkompozycji to postać kobiety.
• Wartośćkażdego elementu jest doskonale wyważona.
• Gamakolorystyczna jest pełna, choć tonacja przesycona jednymodcieniem.
• Różnicewalorowe są wyraźne choć niekontrastowe, ślad pędzla spokojny.

Józef Chełmoński /1869-1914/

• Dzieła:
  • Sprawau Wójta,
  • Babielato,
  • Czajki,
  • Dniestrw nocy,
  • Kuropatwyna śniegu,
  • Nocna Ukrainie,
  • Dwieczwórki,
  • Nafolwarku.
• Chełmońskiwyrósł ze wsi i nie mógł bez niej żyć nawet w Paryżu,wyłącznie ja malował.
• Jegokompozycje SA zdrowe i mocne.
• WBabimlecienastrój jesiennego smętku połączony został z takąnaturalnością, w ujęciu leżącej dziewczyny, że staje się onaniemal realistycznym odpowiednikiem ŚpiącejWenus.
• WBurzypotrafił uchwycić atmosferę szalejącego żywiołu: obłoków,błyskawic, ludzi i zwierząt.
• Wujęciu rozpędzonych koni, wprost na widzaCzwórek,Trójekprzypominających nagle zatrzymany kadr filmu.
• Częstozwraca się uwagę na niemal „dźwiękowy” efekt dudnieniakońskich kopyt, brzęczenia dzwonków, pokrzykiwań woźnicy.
• Ukazywałtez organiczny, biologiczny związek człowieka i zwierząt znaturą.
• Podkoniec życia interesował się szczególnie życiem zwierząt w ichśrodowisku, kompozycje stają się impresjonistyczne tony, wulotne, zwiewne.
• Chełmońskiw sposób szczególny łączył pozytywistyczne ujęcie biologizmu,konkretu, faktu z autentycznym, głębokim przeżyciem i to nie zpozycji obserwatora a współuczestnika zjawisk.
• Inniprzedstawiciele w Polsce:
  • JózefBrandt /1861-1915/- autor scen historycznych, batalistycznych i z życia wsimalowanych z wielka werwą i temperamentem,
  • FranciszekKostrzewski /1826-1911/- był ilustratorem i satyrykiem , autorem licznych scenrodzajowych i codziennych z życia Warszawy,
  • MaurycyGottlieb /1856-79/- przedwcześnie zmarł zyskał uznanie dziełamiShylakiJassyke Abaswerz.