Secesja – Młoda Polska

Młoda Polska

UWAGI WSTĘPNE

• Polskasecesja rozwijała się między 1890 a 1918 rokiem, nazywana byłamodernizmem lub sztuka Młodej Polski.
• Silnajest jeszcze narodowa myśl patriotyczna, uzasadniona wciążjeszcze trwającą niewolą.
• Ośrodkamisecesji były:
  • Kraków,
  • Lwów,
  • Warszawa.
• Secesjarozwijała się ze spóźnionym impresjonizmem, postimpresjonizmem,nawet późnym realizmem.
• Naterenie kraju, walka młodych artystów o Nowa Sztukę nieograniczała się tylko do programu estetycznego, była walką ostyl narodowy o sztukę narodową, pozostającą w łączności ztradycją romantyków i realistów.
• Polskidekadentyzm miał specyficzne oblicze.
• Nastrojebeznadziejności, zwątpienia, niemocy, bunty nie rodziły się bezpowodu lecz na tle określonej sytuacji politycznej i społecznejkraju.
• WPolsce również istniały powiązania między literaturą, plastykąi muzyką.
• Wspaniałelata przeżywał teatr zwłaszcza w Krakowie (dziś T. Słowackiego).
• Znakomicieprzedstawia się życie muzyczne:
  • MieczysławKarłowicz,
  • KarolSzymanowski,
  • LudomirRóżycki,
  • WładysławŻeleński,
  • IgnacyPaderewski.
• Poezjareprezentowana byłą przez:
  • KazimierzaPrzerwę-Tetmajera,
  • JanaKasprowicza,
  • LucjanaRydla,
  • BolesławaLeśmiana,
  • TadeuszaMicińskiego.
• Prozęreprezentuje:
  • StanisławŻeromski
  • WładysławOrkan,
  • WładysławReymont,
  • WacławBerent.
• Przykładypowiązań między literaturą a muzyką:
  • PieśńKarłowicza do słów Tetmajera, Micińskiego, Ibsena, Nietzschego,Kasprowicza.
• Odrębnąwyjątkową cechą modernizmu polskiego w muzyce, literaturze,sztuce jest inspiracja ludowością.
• Krakowscyi warszawscy artyści zawiązali Towarzystwo Artystów PolskichSztukastawiającsobie za cel urządzanie wystaw w kraju i za granicą na najwyższympoziomie artystycznym.

SZTUKA

Stanisław Wyspiański /1869-1907/

• UczeńJana Matejki.
• Byłwszechstronnym człowiekiem:
  • poeta,dramaturg,
  • reformatorteatru i scenograf,
  • malarz,
  • dekorator,
  • projektantwnętrz,
  • grafik,
  • witrażysta.
• Zajmowałsię projektami architektonicznymi (plan rozbudowy Wawelu).
• Wykonywałprojekty scenograficzne swoich dramatów.
• Projektowałokładki i winiety do swoich dzieł literackich.
• Projektowałwnętrza:
  • TowarzystwaLekarskiego w Krakowie,
  • ŚwietlicyTowarzystwa Artystów Polskich Sztuka,
  • GmachuTowarzystwa Sztuk Pięknych.
• Inspirowałsię formami ludowej stolarki, stosował linie proste, kształtygeometryczne.
• Stwarzałmeble o kształtach doskonale wyważonych lecz niewygodnych –niefunkcjonalnych.
• Jakdwudziestoletni młodzieniec pracował przy polichromii kościołaMarii Panny w Krakowie zaprojektowanej przez Jana Matejkę.
• Wlatach 1897-1905 opracował polichromie, witraże, świeczniki ipozostałe elementy wyposażenia do gotyckiego kościołaFranciszkanów w Krakowie.
• Motywamipolichromii są kwiaty polskich łąk i ogrodów.
  • bratki,
  • lilie,
  • bławatki,
  • rumianki,
  • kąkole,
  • maki,
  • niezapominajki,
  • dziewanna.
• Witrażeprzedstawiają:
  • Św.Franciszka,
  • BłogosławionąSalomee,
  • BogaOjca.

Bóg Ojciec

• Bógstwarza tu żywioły.
• Dziełodziała monumentalnie i tchnie siłą.
• Kształtyukładają się w formy przypominające języki płomieni, strugiwody.
• Tonybarwne są głębokie, skontrastowane, płoną marnym, wewnętrznymświatłem przeźroczystych odcieni.

_________________________________________________________________________________________

• Projektowałtakże witraże do lwowskiej katedry:
  • ŚlubyJana Kazimierza,
  • Polonia.
• Dokrakowskiej Katedry Wawelskiej:
  • KazimierzWielki,
  • ŚwiętyStanisław,
  • HenrykPobożny.
• Wszystkiewitraże reprezentuje ekspresjonizm poprzez drastyczną deformacjękształtów i barw, przekazując treści poza estetyczne:
  • dramatnarodu (Polonia),
  • wskrzeszająduchy przeszłości,
  • ukazująsymbole narodowej mody i potęgi (KazimierzWielki).

Kazimierz Wielki

• Toprzerażająca i wyniosła zarazem postać szkieletu w królewskiejkoronie, który staje się symbolem sytuacji narodowej.
• Polskapogrzebana i zapomniana – zmartwychwstanie z grobu jak potężna,groźna postać króla.
• Witrażzainspirowany odkryciem kości króla w grobowcu na Wawelu.

_________________________________________________________________________________________

• Widocznajest w tych witrażach powszechna fascynacja śmiercią.
• Jestto sztuka wizyjna zrodzona z wyobraźni i siły uczyć.
• Wyspiańskibył świetnym portrecistą, malował głównie węglem oraz wtechnice pasteli.
• Portretydzieci są niezwykle subtelne, wnikliwe, ukazują całą świeżośćczystość i tajemniczość świata wewnętrznego tych małychistot.
• Tonacjajest silnie rozjaśniona, barwy czyste, zestawienia ściszone.
• Przykłady:
  • portretHelenki,
  • Dziewczynkaw niebieskim kapeluszu,
  • JózioFeldman,
  • ŚpiącyMietek,
  • ŚpiącyStaś.
• Wpodobny sposób przedstawiał sceny macierzyństwa.

Portret Antoniego Lancego

• Jestrysowany, gwałtowną, żywiołowa, ekspresyjna linia o zimnejgrubości wespół z przetarciami fakturalnej plamy.
• Czerńwęgla została zdynamizowana czerwienia plamy warg.
• Środkidziałają brutalnie ostro.

_________________________________________________________________________________________

• Artystadużo rysował.
• Polnekwiaty studiował z dokładnością botanika.
• Zajmowałsię grafika książki jak wielu artystów swej epoki mistrzowskołączył zagadnienia liternictwa i grafiki ilustracyjnej.
• Byłredaktorem artystycznym Życia– pismo krakowskie związane z secesją.
• Zaprojektowałm.in. scenografię do swegoWesela,BolesławaŚmiałego,Warszawianki.
• Budowałpłaszczyznę linią i plamą, delikatną, cienką lub brutalną,zróżnicowaną, gwałtowną, zawsze jednak falująca, miękką.
• Wjego dziełach przewalają formy płynne, zmienne, żywe: woda,płomień, włosy, łodyga, kwiat.
• Całatwórczość Wyspiańskiego związana jest z jego rodzinnym miastem– Krakowem, jest rodzinna, narodowa, występują w niej wątkispecyficzne dla polskiej secesji np. ludowy patriotyzm.

Józef Mehoffer /1869-1946/

• UczeńMatejki.
• Studiowałw Paryżu razem z Wyspiańskim.
• Zajmowałsię malarstwem sztalugowym, ściennym, projektował witraże.
• Zwyciężyłw międzynarodowym konkursie na witraże do kolegiaty św. Mikołajawe Fryburgu, które realizował przez wiele następnych lat.
• Najbardziejznane są witraże przedstawiające św. Katarzynę i Barbarę.
• Zaprojektowałtakże witraże do wielu kościołów w Polsce m.in. do kaplicykrólowej Zofii na Wawelu.
• Wjego malarstwie sztalugowym widoczne są wpływypostimpresjonistyczne.
• Secesjereprezentuje m.in.Dziwny Ogród– fantastyczna kompozycja z ulubionym motywem czasów: ważką –tu powiększoną do nadnaturalnych rozmiarów.

Władysław Ślewiński /1854-1918/

• Zacząłmalować późno.
• Prawiewszystkie lata swej twórczości spędził we Francji.
• Osiadłw Bretanii, częstym tematem jego prac jest morze.
• Malowałliczne martwe natury, pejzaże.
• Liniai Ślewińskiego jest delikatna, ukryta jakby bardziej wyczuwalnaniż widzialna.

Czesząca się

• Toobraz reprezentujący secesję, gdzie motyw długich jak falelejących się włosów, jak miękkość i płynność form,nasuwają myśl o ulubionych przez styl kształtach i układach.

Jacek Malczewski /1854-1929/

• UczeńMatejki.
• Odbyłstudia w Paryżu.
• Popowrocie z Francji osiadł na stałe w Krakowie.
• Podobniejak A. Gierymski powracał wielokrotnie do tych samych tematów iopracowywał je w wielu wersjach.
• Malowałdużo portretów i uwiecznił większość wybitnych ludzi swoichczasów.
• Niezliczonajest też liczba autoportretów zarówno jawnych jaki i nie jawnych.
• Wewczesnym okresie twórczości malował rodzajowe sceny ludowe.
• Wlatach osiemdziesiątych zajmował się problemem martyrologiiPolaków po klęsce powstania styczniowego.
• Zobiektywizmem i typowo realistycznym stanowiskiem obserwatora,ukazuje sceny zsyłki na Syberie, życie zesłańców np. Śmierćna etapie.
• Ok.1892 Malczewski wkracza zdecydowanie na drogę symbolizmu ifantastyki.
• Odtej pory sztuka staje się bardzo subiektywna, działa wolnymiskojarzeniami, powinna być odbierana raczej intuicyjnie.
• SymbolizmMalczewskiego jest szczególny.
• TryptykIdźnad strumienie,Pejzażz Tobiaszemto już nadrealizm, posługujący się językiem wolnych skojarzeń.
• Zestrefy marzeń w innych dziełach wyłaniają się niezwykłestworzenia:
  • syreny,
  • kobietyz pazurami o łapach drapieżników,
  • rusałki,
  • fauny,
  • istotyrodem z baśni, ludowych podań, mitologii greckiej lub zrodzone wewłasnej wyobraźni.
• Śmierćuosobiona jest w postaci kobiety z kosą lub wysłani śmierci, ouskrzydlony grecki Thanatos, który jest tu również kobiecąpostacią.
• Zagadnienia,którym artysta był stale urzeczony to:
  • problemsztuki, natchnienia twórczego (Malarczyk,Sztuka w zaścianku, Natchnienie)
  • problemnarodowy,
  • kobieta– najczęściej demoniczna o cechach zwierzęcych, ujmowana jakoniebezpieczna siła, natchnienie fatum, pokusa,
  • urzeczenienaturą i wyczucie charakteru polskiego pejzażu,
  • zagadnienieśmierci, osobistego rozrachunku z życiem, z jego sensem.
• Malczewskiposiadał niezwykłą łatwość malowania.
• Wobrazach sporo jest ironii, intelektualnego dystansu.
• Jestto sztuka mocna, silnie działająca, niekiedy gorzka, nie zawszełatwa w odbiorze.
• Jegodziała:
  • ŚmierćWygnanki,
  • Niedzielaw kopalni,
  • ŚmierćEllenai,
  • Wigiliazesłańców,
  • Pożniwie,
  • CykleRusałek,
  • Melancholia,
  • Błędnekoło,
  • cykleThanatos, Zatruta studnia,
  • Groszczynszowy,
  • Chrystusprzed Piłatem,
  • Św.Jan i Salome

Witold Wojtkiewicz /1879-1909/

• Reprezentujeekspresjonistyczny nurt w sztuce Polskiej.
• Jegodzieła ujawniają wyobraźnie skrajnego pesymisty, ironistylubującego się w patologicznych stanach psychiki.
• Treścidzieł są nie jasne, kształty zdeformowane w ekspresjonistycznysposób.
• Formypłynne, lejące się, plama płaska, linia przechodząca w plamę.
• Charakterystycznajest kolorystyka dzieł: szarości, „ciężkie biele”, dająceefekt smutku, przygnębienia, niepokoju.
• Wojtkiewiczpracował akwarelą, temperą w technice olejnej, wykonywał takżerysunki piórem.
• Dzieła:
  • Podmuchywiosenne,
  • Strachy,
  • Krucjatadziecięca,
  • Patos,
  • Obłęd,
  • Okrucieństwo,
  • Asystaksiężniczki,
  • Porwaniekrólewny,
  • Rozstanie,
  • Popielec.

_________________________________________________________________________________________

• Późnyrealizm reprezentują:
  • JanStanisławski– pejzażysta,
  • StanisławLentz– portrecista zaangażowany również w problematykę społeczną(Strajk).
• Impresjonizm,który przyjął się z opóźnieniem reprezentują:

Olga Boznańska /1865-1940/

• Portrecistka.
• Całeprawie życie spędziła w Paryżu.
• Jejimpresjonizm nie ograniczał się do powierzchni przedmiotów,pogłębiony był o instytucję.
• Jejdzieła to liczne portrety i autoportrety.

Józef Pankiewicz /1866-1940/

• Najpierwbył portrecistą (Targza żelazną bramą).
• Popowrocie z Paryża malował skrajne impresjonistyczne pejzaże.
• Podwpływem paryskiej Nowej Sztuki wszedł w natury secesji (Japonka).
• Portretdziewczynki w czerwonej suknijest to obraz poza wszelkimi tendencjami i kierunkami.

Leon Wyszczółkowski /1852-1936/

• Pracowałw technice olejnej i pastelowej, uprawiał litografię, akwafortęi akwatintę.
• Lubiłefekt zachodzącego słońca, które zabarwia złocistym odcieniemtony barwne, w świetle zaś cienie nabierają w tedy barwczystych, przezroczystych błękitów, fioletów.

_________________________________________________________________________________________

• Warchitekturze secesja odniosła się głownie w dekoracjach fasad.
• Przykładydzieł:

• GmachTeatru Starego w Krakowie,
• Pałacykprzy ulicy Wałczańskiej w Łodzi.

• Wnętrzasecesji nie zachowały się, niektóre zostały zrekonstruowane.

Stanisław Witkiewicz

• Teoretyk,krytyk sztuki, architekt.
• Byłtwórcą tzw. stylu zakopiańskiego w architekturze oartego naformach ludowych architektury Podhala.
• Projektowałwiele zakopiańskich domów (kaplice na Jaszczurówce).

• Rzeźbęreprezentuje:
• WacławSzymanowski:
  • PomnikF. Chopina w Warszawie.
• KonstantyLaszczka:
  • Zrozpaczona.
• BolesławBiegus:
  • PortretOlgii Poznańskiej.
• XaweryDunikowski:
  • cyklKobiet Brzemiennych.