Sztuka Dawna – Sztuka Starożytnej Grecji

Sztuka Starożytnej Grecji

WARUNKI ROZWOJU SZTUKI

• Czynniki geograficzne: klimat i teren.
• Historia: 
  • okres archaiczny XII-V w. p.n.e. 
  • okres klasyczny V- poł. IV w. p.n.e.
  • okres hellenistyczny poł. IV-I w. p.n.e.

• Religia: politeizm.
• Poglądy estetyczne Greków.

Dzieje: 
Okres archaiczny

• Stworzenie pierwszego alfabetu.
• W VII w. p.n.e. powstały najstarsze poematy epickie przypisywane Homerowi – Iliada i Odyseja.
• W tymże czasie nastąpił znaczny rozkwit literatury.
• W VI w. rozkwita również poezja liryczna, przedstawiciele:
  • Safona,
  • Anakreont,
  • Pindar,
• Przedstawiciele poezji epickiej:
  • Hezjod,
  • Teogonia.
• W VI w. p.n.e. rozwinęła się filozofia, przedstawiciele:
  • Tales, 
  • Pitagoras, 
  • Heraklit.
• W okresie archaicznym powstały style architektoniczne:
  • dorycki,
  • joński. 
• Rozwijała się ceramika i rzeźba.

Okres Klasyczny /zwany: złotym okresem kultury greckiej

• Rozwijało się budownictwo publiczne, świątynie i budowle użyteczności społecznej:
  • stadiony,
  • teatry,
  • szkoły.
• W okresie klasycznym powstały najwybitniejsze budowle Akropolu – wzgórza Aten, PARTENON – świątynia poświęcona Atenie zbudowana przez Iktinosa, Kollikratesa.
• Rzeźba miała swych przedstawicieli: 
  • Myron,
  • Fidiasz,
  • Polikles,
  • Skopas,
  • Praksyteles,
  • Lizyp. 
• Okres klasyczny czasy rozwoju teatru i twórczości słynnych tragików: 
  • Ajschylosa, 
  • Sofoklesa, 
  • Eurypidesa, 
  • Arystofanesa (komediopisarz).
• Najsłynniejsi historycy:
  • Herodot,
  • Tukidydes. 
• Najsłynniejsi filozofowie:
  • Demokryt, 
  • Arystoteles,
  • Sokrates,
  • Platon. 

Okres Hellenistyczny

• W sztukę w tym okresie wdzierają się nowe zagadnienia; sztuka jest odbiciem niepokoju i pesymizmu, wieków obfitych w tragiczne wydarzenia.
• W sztukę tą charakteryzuje różnorodność i wielość poglądów czyli:
  
  • przedstawienie bólu, 
  • cierpienia, 
  • karykatura, 
  • drwina, widnieje uduchowienie i zmysłowość.
• W tym okresie działają trzy szkoły filozoficzne:
  • epikurejczycy, 
  • stoicy,
  • sceptycy.

Religia

• Religia miała duży wpływa na sztuki plastyczne, była niewyczerpaną skarbnicą tematów.

Bogowie

• Zeus – ojciec bogów.
• Hera – małżonka Zeusa.
• Posejdon – bóg morza.
• Hades – bóg świata podziemnego.
• Demeter – opiekunka płodów rolnych.
• Hestia – patronka ogniska domowego.
• Najwięcej czczeni bogowie:
• Atena – bogini mądrości i wojny.
• Afrodyta i Eros – bogowie miłości.
• Ares – bóg wojny.
• Hermes – posłaniec bogów.
• Artemida – bogini łowów.
• Hefajstos – bóg kowali i rzemieślników.
• Apollo – opiekun Muz.

Poglądy Estetyczne Greków 

• Piękno utożsamiali z ładem, harmonią, prawidłowością i regularnością.

Pozycja Społeczna Artysty Greckiego

• Sztuka pełniąc zarazem funkcję użytkową i ideową służyła ogółowi obywateli zaspakajać równocześnie ich potrzeby estetyczne a nawet moralne, miała przede wszystkim odkrywać ważną rolę społeczną.
• Ustrój demokratyczny umożliwił rozwój mecenatu społecznego.
• Obywatele miast – państw byli zarazem zleceniodawcami jak i odbiorcami dzieł ogólnie dostępnych.
• Uważano, że sztuki można się nauczyć. 
• Nie doceniano wagi natchnienia, talentu, wyobraźni w malarstwie.
• Ambicją twórców była doskonałość wykonania a nie oryginalność własnych założeń artystycznych.

ARCHITEKTURA
Architektura Sakralna 

• Miastom greckim patronowali bogowie a świątynie im wznoszone były ich domami.
• Budowane były przeważnie na naturalnych wzgórzach, podwyższone jeszcze stropami (stylobatem) w otoczeniu malowniczej przyrody.
• Sposób ich ustawienia przystosowano do natury rzeźby terenu.
• W zespole kilku budowli ustawiono je względem siebie tak, by dać widzowi najpiękniejsze pojęcie o ich kształcie i pięknie.
• Świątynie są przystosowane do wielkości człowieka.
• Są monumentalne ale nie przytłaczają swoim ogromem.
• Posągi bogów we wnętrzu świątyń nie były otaczane aurą tajemnicy niedostępnej dla zwykłego człowieka.
• Kamienna i monumentalna architektura świątyń wywodziła się z budownictwa drewnianego.
• Drewniane świątynie były odbiciem koncepcji megaronu.
• Aby oświetlić zbyt ciemne wnętrze podniesiono drewniany, złożony z płaskich desek stropu w ten sposób, że oparto go na słupkach zgrupowanych trójkami w jednym rzędzie.
• W późniejszych czasach, w architekturze kamiennej i marmurowej, zasada wiązania drewnianego stropu i dachu znalazła odbicie w układzie belek stropowych architrawu, fryzu i gzymsu.
• Nie stosowano zaprawy murarskiej.
• Poszczególne elementy układano precyzyjnie dopasowując ich krawędzie, że spoiny (przestrzeń, miejsce złączeń elementów zwane też wpustem lub fugą) były niewidoczne.
• Zasadniczą funkcję podtrzymującą pełniły ściany.
• Obszerniejsze wnętrza wymagały dodatkowo kolumn ze względu na ograniczoną długość belki stropowej.
• Stosowano kolumny również na zewnątrz – z początku tylko z przodu świątyni następnie i z przodu i z tyłu a z czasem dookoła tak, ze mury zostały zasłonięte.
• Nie napotykano na ciężki równy mur bez prześwitów lecz smukłe rządy jasno oświetlonych, żłobkowatych pionów kolumn i ciemniejszych przerw między nimi.
• Zatem światło i cień mają udział w budowaniu kompozycji.
• Niektóre elementy świątyni były niegdyś polichromowane i wyodrębnione kolorem:
  • intensywnym błękitem, 
  • czerwienią, 
  • żółcią,
  • zielenią. 
• Całością kompozycji rządziły zasady harmonii czyli wzajemnego podporządkowania różnych części a także rytmu i symetrii.
• Budowle są spojone a równocześnie żywe, urozmaicone, efekt ten uzyskany jest dzięki kontrastom pionów i poziomów, dużych form z drobnymi i płaszczyzn wypełnionych rzeźbą z pustymi.
• Dwa szczyty utworzone przez spadzisty dach (warunki klimatyczne) świątyni wykończone są elementami dekoracyjnymi – trójkątnymi przyczółkami (tympanony).
• W greckiej sztuce panuje zasada jedności w wielości tzn. każda część stanowi całość samą w sobie (np. kolumna, tympanon itd.) a równocześnie jest częścią większej całości.
• Wszystkie elementy konstrukcyjne pełnią równocześnie rolę dekoracyjną np. żłobkowaty trzon kolumny, jej głowica, baza podział belkowania.
• Ponadto rolę dekoracyjną pełni też płaska rzeźba figuralna w architekturze i stylizowane motywy ograniczone: zwoje, palmety, wole oczy.
• O pięknie architektury greckiej stanowią doskonale wyważona matematycznie wyliczone proporcje.
• Jednostką miary był kamień kolumny u podstawy lub tryglif.
• By uniknąć wrażenia deformacji w kierunku odwrotnym leciutko pogrubiano kolumny w 1/3 wysokości, wyginano proste linie stropu, poszerzano średnice narożnych kolumn, nachylano cała kolumnadę ku środkowej części osi świątyni.

Style 

• W architekturze greckiej wykształciły się trzy style:
  • dorycki,
  • joński,
  • koryncki.

Styl dorycki

• Bryła świątyni doryckiej była:
  • surowa,
  • dostojna,
  • poważna,
  • odznaczała się wielką prostotą i oszczędnością środków wyrazu.
• Kolumny w tym stylu przypominały kolumny Egiptu.
• Nie miały bazy.
• Trzon jest ostro żłobkowany.
• Głowica składa się z poduszki i płyty – kostki.
• Fryz składa się z metop i tryglifów.
• Najsławniejszym zabytkiem w stylu doryckim jest
  • Partenon,
  • świątynia Ateny na Akropolu w Atenach,
  • wcześniejszym zabytkiem jest świątynia Posejdona w Paestum.

Styl joński

• Większa rozmaitość rozwiązań.
• Lżejsze proporcję.
• Smuklejsze kolumny.
• Bardziej dekoracyjny.
• Lekki.
• Elegancki.
• Formy schematyczne, suche, splatające się z ograniczonymi lekkimi formami.
• Kolumna z bazą o tępym żłobkowaniu.
• Głowica w kształcie zwojów (wolut).
• Fryz jest ciągły.
• Najpiękniejsze zabytki to:
  • Erechtejon,
  • Świątynia Nike na Akropolu.

Styl koryncki

• Nieco podobny do jońskiego.
• Reprezentacyjny.
• Ozdobny.
• Bogaty.
• Głowica kolumny uformowana jest na kształt stylizowanych liści akantu.
• Do zabytków s. korynckiego należą:
  • Pomnik wotywny Lizykratesa,
  • Olimpiejon w Atenach.

• Wszystkie te trzy style są na identycznej zasadzie konstrukcyjnej:
  • podobne plany świątyń,
  • te same części z których się składają,
  • te same reguły.
• O inności oryginalności stylów stanowią odrębne proporcję oraz odmienny stosunek konstrukcji i do dekoracji.
• W każdym z nich występują także pewne określone powiązania miedzy wielkościami poszczególnych detali, obliczone jednostką miary – modułem.
• Takie jednolite systemy konstrukcyjno – kompozycyjne nazywamy porządkami architektonicznymi.

Teatry

• Teatry pod gołym niebem budowano podobnie jak świątynie na podstawie obliczeń matematycznych.
• Przeznaczone były dla tysięcy widzów i musiały odznaczać się dobrą akustyką.
• Typ otwartego teatru ukształtował się w Vw.p.n.e.
• Centrum stanowiła kulista orchestra (scena).
• Widownia zbudowana była kamiennymi siedziskami usytuowanymi amfiteatralnie na stogu wzgórza lub naturalnym zagłębieniu terenu.
• Jako przykład teatrów greckich można wymienić teatr:
  • Dionizosa w Atenach,
  • teatr w Epidaurze.

RZEŹBA

• Materiałami rzeźbiarskimi stosowanymi w Grecji były z początku drewno i wapń a potem brąz i marmur.
• Stosowano również łączenie kości słoniowej złotej blachy i szlachetnych gatunków drewna w technice zwanej chryzelefantyną.
• Rzeźba była polichromowana a posągi z brązy miały oczy z drogich kamieni.

Rzeźba Okresu Archaicznego
Wybitne Dzieła 

• Hera z Samos,
• Kleobis (Biton),
• Kroisos,
• Apollo z Tenei,
• Apollo z Piombino,
• Woźnica z Delf.
• W pobliży świątyń ustawiano posągi zwycięzców igrzysk sportowych – Kurosów (chłopców).
• Postacie kobiet – kor – w rzeźbie okresu archaicznego są ubrane w długie szaty spływające w rytmicznych fałdach do stóp.
• Rzeźby są zwartymi zamkniętymi blokowymi bryłami o ustawieniu frontalnym.
• Kompozycja jest statyczna.
• Oś symetrii wyraźnie wyczuwalna.
• Wyprostowana postać w sztywnej wykrocznej pozie lub ze złączonymi stopami, dłonie zwinięte w pięści, bezosobowe twarze o ponadczasowej młodości z lekkim umownym uśmiechem.

Rzeźba okresu klasycznego 

• Najsłynniejsze dzieła V w. p.n.e.
  • Myron: Dyskobol, Atena i Marsjasz,
  • Fidiasz: płaskorzeźby tympanonów i fryzów Partenonu, Atena Promachos, Atena Partenos, Zeus Olimpijski, Amazonka.
  • Poliklet – Amazonka, Doryforos.
  • płaskorzeźby (artyści nieznani): Stela Hegeso, Orfeusz i Eurydyka.
• Marsjasz zaobserwowany w ułamku czasu, ruch Dyskobola, swobodna poza Doryforosa świadczą o pojawieniu się po raz pierwszy w dziejach rzeźby nowego zagadnienia – studiowanie mechanizmu ruchu.
• Ruch swobodnie ugiętej postaci jest jakby ,,zatrzymany w czasie”.
• Doryforos
  • Poliklet wprowadził pozę kontrapostu czyli przeciwwagi ciężarów, mas, napięć, kierunków.
  • Ciężar ciała utrzymuje się w napięciu noga podczas gdy ta druga ugięta jest rozluźniona.
  • Układowi nóg odpowiada przeciwstawne ułożenie rąk, jedna pracuje dźwigając włócznie, druga odpoczywa.
  • Wszystkie części ciała są wyraźnie zaznaczone, wyodrębnione, a pod warstwą skóry i mięśni wyczuwa się kościec.
  • Rzeźba jest bardzo harmonijna, spokojna w działaniu.
  • Zawdzięcza swe piękno doskonale wytworzonym proporcją.

• Porcje postaci obliczał artysta matematycznie, posługując się długością nosa czy szerokością 4 palców dłoni jako jednostka miary.
• Natura była nauczycielka artystów, ale równocześnie była poprawiana, upiększana idealizowana.
• Bryła rzeźbiarska okresu klasycznego jest przeznaczona do oglądania z kilku stron.
• Jest rozluźniona nie stanowi już zwartego bloku.
• Oprócz pionów i poziomów kompozycję budują lekkie skosy i łuki.
• Masy i kierunki są tak wyważone, że sprawiają wrażenie spokoju i umiaru.
• Płaskorzeźba klasyczna, odznaczała się wyjątkowo pięknymi układami, rytmicznymi grającymi główną rolę w jej budowie kompozycyjnej.
• Przykłady reliefów:
  • płaskorzeźby Partenonu przypisywane Fidiaszowi,
  • metopy fryzu jońskiego, przedstawia on procesję panatenajską oraz bogów, którzy przyglądają się tej uroczystości.
• Płaskorzeźby, metop Partenonu Orfeusz i Eurydyka, Nike Wiążąca sandał, to działa zdominowane różnorodnymi kierunkami, które są zwielokrotnione i urozmaicone układami fałdów szat.
• Płaskorzeźba jest w Grecji najczęściej reliefem wypukłym o kilku płaszczyznach „wystawania do przodu” z tła.
• Główny akcent tematyczny stanowi w kompozycji postać ludzką w swobodnym ruchu.
• Tło po za nią jest puste.
• Brak sugestii głębi przestrzennej poza postacią daje wrażenie silnego związania płaskorzeźby z powierzchnią ściany.
• Same postaci przedstawione są w odważnych skrótach perspektywicznych.
• Płaskorzeźba wysterowana najczęściej w tympanonach w metopach fryzu w stylu doryckim, a w stylu jońskim i korynckim zdobiła fryz, opasując budowle jednolitą wstępu.
• Rzeźbiono także pomniki nagrobne:
  • Stela Hegeso, przedstawiająca panią i służącą; została tu w pełni zachowana klasyczna prostota, umiar i równowaga. Kompozycja czytelna i harmonijna.
• Dzieła z IV w.p.n.e.
  • Skopas –Bachantka,
  • Praksyteles – Hermes z Dionizosem,
  • Apollo z Jaszczurką
  • Afrodyta z Knidos.
  • Lizyp – Apoxyomenos,
  • Odpoczywający Hermes.
• W IV w.p.n.e. postacie są smuklejsze, esowate, wygięcie ciała towarzyszące pozie kontrapostu jest silniejsze i bardziej miękkie.
• Delikatność, liryzm, pewna poetyckość rzeźb, zmysłowość pierwszych aktów kobiecych, napięcie wygiętej w gwałtownym ruchu Bachantki – to cechy okresu przygotowującego nowy okres hellenistyczny.

Rzeźba Okresu Hellenistycznego 

• Dzieła:
  • Nike z Samotraki,
  • Laokoon,
  • Grupa Byka Farnezyjskiego, 
  • Umierający Gall,
  • Afrodyta z Melos,
  • Faun Barberini,
  • Chłopiec z gęsią,
  • płaskorzeźby ołtarza Pergamońskiego.
• W okresie hellenistycznym uderza wielka rozmaitość tematów ujęć i problemów.
• Znajdujemy dzieła pełne dynamiki i ekspresji.
• Tematy scen rodzajowych, wesołych, pogodnych a także sceny pełne okrucieństwa, bólu, cierpienia.
• Wiele jest rzeźb grupowych o zawiłym skomplikowanym układzie (Laokoona, Byk Farnezyjski).
• Kompozycja zbudowana jest na kilku osiach, kierunki krzyżują się pod różnymi kątami.
• Silne rozczłonkowane bryły, wielość szczegółów daje wrażenie bogactwa formy.
• Kompozycja działa bardzo silnie jest dynamiczna.
• W okresie hellenistycznym rozbudowano zagadnienie ruchu, w nowym ujęciu jest on subtelny delikatny lub gwałtowny.
• Artystów interesował mechanizm wyrazu ekspresja.
• Ból cierpienie, rozpacz, rezygnacja wyrażają posągi hellenistyczne raczej ruchem niż wyrazem twarzy.

Ołtarz z Pergamonu 

• Skłębione w chaotycznym wirze walki ciała bogów i gigantów zabudowujących cała płaszczyznę nie zostawiając ani pustej i spokojnej przestrzeni.
• Uderz tu spiętrzenie form, wir, gwałtowny ruch, niepokój.
• Reliefy z Ołtarza są prawie rzeźby pełnią „ przylepioną” jakby do płaszczyzny, dążącą do oderwania się od niej.

Podsumowanie

• Na rzeźbie okresu hellenistycznego i klasycznego zaważyły szczególnie silne czynniki historyczne:
  • Szczytowy rozkwit demokracji ateńskiej,
  • Ideały klasycznego humanizmu z V w. p.n.e.,
  • Ponowne zetknięcie się z Bogatym Wschodem gdzie po podbojach A. Macedońskiego przeniosły się ośrodki kultury w okresie hellenistycznym.

MALARSTWO 

• Malarstwo greckie znane jest jedynie z opisów.
• Grecy wykonywali malarstwo ścienne i stosowali technikę enkaustyki.
• Technika enkaustyczna (przejęta później przez Rzymian) polegała na pokrywaniu farbami złączonymi na gorąco z woskiem pszczelim powierzchni marmuru, drewna czy kości.
• Farby nakładano za pomocą metalowych rozgrzanych narzędzi.
• W tej technice został wykonany w IV w.p.n.e. obraz przedstawiający bitwę pod Issos.
• Z opisów wiemy, że było to malarstwo realistyczne, wiernie przedstawiające naturę.
• Do historii przeszły imiona artystów takich jak:
  • Apollodora „malarza cieni”,
  • Apellesa – malarza A. Macedońskiego.

CERAMIKA 

• Wytworzyły się w Grecji cztery style ceramiki:
  • geometryczny,
  • orientalizujący,
  • czarnofigurowy,
  • czerwonofigurowy.
• Nazwy stylów pochodzą od motywów malarskich,
• Kształty naczyń, bardzo różnorodne, były ściśle uzależnione od ich funkcji.
• Każde naczynie składa się z kilku wyraźnie wyodrębnionych części o doskonale zharmonizowanych proporcjach:
  • stopy,
  • brzuśca,
  • szyjki.
• Środkami wyrazu w malarstwie ceramicznym są jedynie płaska jednolita plama koloru i cienka linia.
• Tematy malarstwa ceramicznego zaczerpnięte są z mitologii i życia codziennego.
• Są to sceny poważne, wyniosłe jak i wesołe i rubaszne.
• Malarstwo ceramiczne opowiada o obyczajach Greków, formach zabaw, gier a szczegółach ubioru, sprzętach domowych.

Styl Geometryczny (IX, VIII w.p.n.e)

• Reprezentują go naczynia ozdobione ornamentem o motywach abstrakcyjnych lub figuralnych, silnie zgeometryzowanych.
• Ornament o przebiegu pasowym, zrytmizowanym podkreśla budowę i architekturę naczynia.
• Takie uzależnienie zdobiny od zasadniczej konstrukcji nazywamy tektoniką.

Styl Orientalizujący (VII w.p.n.e.)

• Zdobnictwo oparte jest na motywach wschodnich, stylizowanych liściach palmy i kwiatach lotosu, chimerach, gryfach (wort).

Styl czarnofigurowy (VII, VI w.p.n.e.)

• Charakteryzują go motywy figuralne, abstrakcyjne i roślinne, malowane czarną sylwetą na a białym lub czerwonym tle.
• Przebieg ornamentu jest rytmiczny.

Styl czerwonofigurowy (VII w.p.n.e.)

• Motywy figuralne malowane są czerwoną sylwetą na czarnym lub żółtym tle.
• Główna scena bywa silnie wyodrębniona na brzuścu naczynia.
• Słabiej zaznaczona jest rytmika,
• Widoczne jest nie co większe uzależnienie się ornamentu od kształtu naczynia.

KANON

• Kanon uwarunkowany był dążeniem do osiągnięcia ideowego piękna, miał więc uzależnienie artystyczne i jako taki podlegał rozwojowi, zmieniał się.
• Kanon dotyczył proporcji, miał charakter matematyczny.
• Proporcje wyliczano według jednostki miary – modułu – długość nosa lub szerokość 4 palców dłoni / w rzeźbie.  
• Grecy liczyli się ze złudzeniami wzrokowymi i celowo deformowali niektóre kształty i kierunki by w efekcie uzyskać wrażenie pełnej harmonii ładu i spokoju, pociągało to za sobą odejście od przyjętej miary.
• Zasady tworzenia kanonu dzieł były matematyczne, formy były ograniczone, miękkie, zaczerpnięte ze świata żywej przyrody, gdyż natura była najwyższym wzorem dla artystów.

PODSUMOWANIE

• Partenon, Dyskobol, Stela Hegeso dzieła te reprezentują typ klasycznej kompozycji.
• Kompozycja typu klasycznego cechuje dążenie do doskonałości formy.
• Często jest budowana według zasad matematycznych.
• Cechuje ją tez doskonale wyważenie proporcji i oszczędności środków wyrazu.
• Równowartość części tworzy zasadę wielości w jedności – żadna nie dominuje w kompozycji, każda jest ważna a zarazem podporządkowana całości.
• Kompozycja klasyczna z reguły rytmiczna często symetryczna.

Sztuka Dawna – Sztuka Starożytna: sztuka Egejska i Mykeńska

SZTUKA KRETEŃSKA I MYKEŃSKA 

• Rozwój kultury greckiej poprzedza kultura kreteńska, rozwijająca się na wyspie od II tys. p.n.e. i kultura mykeńska od 1600 r. p.n.e. wytworzona przez Achajów.
• Obecnie najbardziej charakterystycznymi zabytkami Krety są pałace o lekkiej i wytwornej architekturze.
• Sztuka kreteńska nosi miano elegancji i dobrego smaku oraz  pewnego wyrafinowania.

Pałac Królewski w Knossos 

• Jest wielkim zespołem pomieszczeń rozłożonym na powierzchni prawie 3 hektarów.
• Ma zawiły układ licznych komnat, przejść i tarasów.
• Malowidła ścienne zdobiące wnętrza pałaców ilustrują igrzyska i oglądające te igrzyska wytwornie ubrane damy dworu (Damy w loży, Mała paryżanka).
• W sali tronowej jednym z najpiękniejszych malowideł jest wyobrażenie młodzieńca idącego wśród lilii.

Książę wśród lilii – malowidło z pałacu w Knossos 

• Płaskie, sylwestrowe ujęcie postaci, przedstawienie torsu i oka na wprost, a nóg i głowy profilem kojarzy się z kanonem postaci ludzkiej w sztuce Egiptu.

• Kreta stykała się z kulturą egipską, na drodze wojen i wymiany handlowej.
• Ze sztuki kreteńskiej zachowały się również liczne fajansowe figurki przedstawiające kapłanki z wężami i piękne naczynia ceramiczne ozdobione malowanymi motywami roślinnymi.
• Kultura kreteńska upadła w 1400 r. p.n.e.na skutek najazdu Achajów.

• Sztuka Achajów jest surowa pełna prostoty.
• Zamek królewski Achajów
  - jego główną cześć stanowi megaron.

 Megaron Twierdzy w Tyrynsie

• Jest to budynek na planie prostokąta z otwartym przedsionkiem.
• We wnętrz znajdowało się jedno pomieszczenie z paleniskiem umieszczonym pośrodku, między czterema kolumnami wspierającymi dach z otworem do odprowadzenia dymu.
• Jedynym świetlnym otworem były drzwi. 
• Ściany pałaców ozdabiano freskami podobnymi do kreteńskich.

Grobowce

• Podziemne groby były w kształcie szybów.
• W pobliżu twierdzy w Mykenach znajduje się siedem kopulastych grobów tzw. tolosów. 
• Stosowano w nich kopuły o konstrukcji znanej na Bliskim Wschodzie (Persja) i stosowanej w Egipcie. 
• Kopulaste zwężenie okrągłej sali grobowej uzyskano dzięki koncentrycznemu układowi coraz to mniejszych pierścieni z kamieni nakładanych piętrowo <= Jest to tzw. kopuła fałszywa. 
• W grobach lotosowych zwraca uwagę także wejście z pusty trójkątem odciążającym kamienną belkę zamykającą otwór wejściowy od góry.

PODSUMOWANIE

• Achajowie zostali podbici przez Dorów przybyłych z północy i całkowicie przez nich wchłonięci.
• Pierwiastki sztuki mykeńskiej i kreteńskiej przeniknęły do sztuki greckiej. 
• Malarstwo miało wpływ na charakter motywów ceramicznych. 
• Forma greckiej świątyni wywodzi się z mykeńskiego drewnianego domostwa – megaronu.

Sztuka Dawna – Sztuka Egipska

Sztuka Starożytnego Egiptu 

ARTYSTA I DZIEŁO 

• Najwybitniejsze i najliczniejsze dzieła sztuki egipskiej to:
  posągi władców, posągi bóstw, portrety książąt, kapłanów, grobowce, świątynie, malarstwo ścienne,wyposażenie grobowców.
• Posągi:
• w dostojnych pozach, 
• o nieruchomych twarzach,
• Grobowce:
• przytłaczające ogromem
• monumentalne
• nie są przystosowane rozmiarami do wielkości  człowieka. 
• Dzieła:   
• powstawały na namówienie
• gloryfikowały władców,
• przekazywały i umacniały wierzenia religijne,
• pełniły funkcję ideologiczną,
• odzwierciedlały całokształt stosunków w państwie.

ARCHITEKTURA 

• Domostwa wznoszone były z suszonej cegły i mułu nilowego, nietrwałe i prymitywne.
• Stanowiły zazwyczaj kompleks niskich pomieszczeń.
• Otaczał je ogród z sadzawką lub stawem po środku.

Architektura religijna dzieli się na: – grobowcową (sepulkralną)
                                      – świątynną (sakralną)
Grobowce:

• Mastaba – pierwotna forma grobowca, kopiec w kształcie nasypu ziemnego o ukośnych ścianach z kamienia lub cegły.
• Komora grobowa z sarkofagiem z mumią zmarłego znajdowała się pod ziemią.
• Faraonowie wznosili jeszcze za życia swoje grobowe piramidy.
• Do najstarszych grobowców należy piramida schodkowa Dżesera gdzie po raz pierwszy zastosowano kamień jako materiał budulcowy.
• Piramidy – proste, surowe bryły geometryczne „wystające z piasku pustyni” na tle nieba jako gigantyczne pomniki władzy.
• Piramidy budowano posługując się obliczeniami matematycznymi i znajomością praw fizyki.
• Największa piramida (grobowiec faraona Cheopsa) ma 146,6 m wysokości a długość każdego boku wynosi 230,35 m.
• Postawę usytuowano według czterech stron świata.
• W centrum piramidy znajduje się duża, pusta komora nad nią szereg pomieszczeń odciążających, by nie zawalił się strop.
• Dwa ukośne szyby wentylacyjne odprowadzały świeże powietrze.
• System korytarzy prowadzi do komory królowej a potem do właściwej komory królewskiej z sarkofagiem faraona, która jest umieszczona pod ziemią.
• Później (w okresie Nowego Państwa) budowano już tylko faraonom grobowe kute w skale z towarzyszącą mu świątynią grobową.
• Do najsławniejszych świątyń sakralnych należą świątynie:
• Ramzesa II
• Nefertari w Abu Simbel
• świątynie królowej Hatszepsut w Dejr el-Bahari (rekonstruowana przez polaków) 
• W 1922 Carter i Carnarvon odkryli nietknięty grób Tutenchamona z jego pełnym wyposażeniem.

Świątynie:

• Podstawowym budulcem był kamień.
• Miał on ograniczone możliwości konstrukcyjne:
• był twardy,
• ciężki,
• niełatwy w obróbce,
• dominował w całości budowli, nadając jej wrażenie trwałości, niezniszczalności.
• Zasadą konstruowania było prawo działania przeciwstawnych sił ciążenia i podpierania.
• Kamienne belki stropowe miały ograniczoną długość, ponieważ załamywały się po środku.
• Wielkich salach świątynnych stawiano dużą liczbę podpór w postaci filarów czy kolumn podtrzymujących belki w miejscach złączeń.
• Ze względu na zbyt duży ciężar kamienia, kolumny i zewnętrzne mury musiały być odpowiednio masywne, stąd wnętrza sal to niekończący się las kolumn.
• Filar – podstawowy element konstrukcyjny był potężną pionową podporą z kamienia o przekroju czworoboku.
• Formy kolumn egipskich były różne.
• W okresie Starego Państwa kolumna miała przekrój koła i była początkowo prostym słupem, któremu po pewnym czasie, dostawiono głowicę (kapitel) oraz podstawę (bazę). Prędko zaczęła spełniać dodatkową funkcję dekoracyjną:
• zdobiono trzon
• uformowano głowicę na kształt liści palmowych lub pąka lotosu,
• W okresie Starego państwa wytworzyły się jeszcze inne detale architektoniczne:
•  półkolumna – połówka kolumny rozciętej wzdłuż osi pionowej, zrośnięta z trzonem muru, krajnik (gzyms) – poziomy wstęp muru naśladujący motyw oraz fryz – pas dekoracyjny o motywach kwitnących trzcin.
• Pozostałą dekorację stanowiły:
• malarstwo,
• płaskorzeźba w połączeniu z pismem.
• Dekoracja była ślinie uzależniona od zasadniczych form architektonicznych. Stanowiła ważny dodatek zarówno ze względu na swoją treść religijną jak i funkcje plastyczną. Urozmaicała surowe geometryczne formy architektury.
• W okresie Nowego Państwa utworzył się schemat budowy świątyń, które poprzedza aleja sfinksów wiodąca od przystani Nilu do świątyni.
• Pomiędzy dwiema wieżami pylonami znajdowało się wyjście.
• Wszystkie pomieszczenia świątynne następujące po sobie były coraz mniejsze, coraz niższe i coraz ciemniejsze.
• Lud – miał dostęp na dziedziniec.
• Urzędnicy – zatrzymywali się w Sali kolumnowej.
• Faraonowie i kapłani – mieli dostęp do sanktuarium, gdzie znajdował się posąg bóstwa.
• Układ pomieszczeń, więc ściśle odpowiadał rozwarstwieniu społecznemu stanowił rodzaj psychologicznego przygotowania się do spotkania z tajemnicą.

CECHY ARCHITEKTURY EGIPSKIEJ

• Monumentalizm.
• Wielkie, zwarte i ściśle uproszczone formy.
• Osiadłość.
• Ciężkość.
• Nieruchomość.
• Statyczność.

RZEŹBA EGIPSKA 

• Posągi władców i bóstw – wykonywano w granicie oraz bazalcie.
• W rzeźbach mniejszych rozmiarów, w portretach stosowano często materiały łatwiejsze w obróbce: wapń i drewno.
• Drobne figurki ulepione były z mułu nilowego.
• Rzeźbę pełną i reliefy malowano (polichromia).
• Kompozycja bryły rzeźbiarskiej:
• Poza, przedstawionej postaci była umowna, konwencjonalna zarówno w ogólnym układzie jak i w szczegółach:
• ułożeniu rąk,
• ubiorze.
• Poza stojąca, siedząca czy krocząca była:  
• dostojna,
• oficjalna,
• pełna godności,
• hieratyczna.
• Rzeźby wykonywane w bryle pełnej były przeznaczone do oglądania z przodu <= tzw. układ frontalny.
• Twarz i ciało faraona było przedstawiane jako bóstwo w ponadczasowej młodości, wolne od wad anatomicznych.
• Nie ukazywały cech charakteru.
• Twarz była pozbawiona wszelkich uczuć: 
• nieruchoma,
• wyraz obojętny, daleki
• Portret syntetyczny to portret, w którym artysta ogranicza się do oddania najistotniejszych cech anatomicznych głowy.
• Do nurtu rzeźby oficjalnej należą portrety książąt i wyższych urzędników.
• Miały one ten sam wyraz twarzy co rzeźby faraonów lecz były bardziej realistyczne, odtwarzały wiernie wszystkie cechy ich wyglądu (urzędników) łącznie z wadami anatomicznymi.
• W rzeźbie oficjalnej stosowano hierarchie wielkości postaci uzależnioną od miejsca zajmowanego stanowiska w społeczeństwie.
• Cechy egipskiej rzeźby:
• surowość,
• prostota,
• dostojeństwo,
• spokojność,
• ponadczasowość,
• nieuchronność,
• statyczność,
• Dominującymi kierunkami w kompozycji: są piony i poziomy doskonale zróżnicowane.
• Bryła nie ma prześwitów i nie współprzenika się z przestrzenią.
• Przestrzeń otaczają z wszystkich stron.
• O charakterze dzieła decyduje:
• struktura
• właściwości,
• naturalna barwa,
• faktura,
• Bryła rzeźbiarska była blokowa, zwarta, zamknięta lekko zgeometryzowana.

BARWNY RELIEF I MALARSTWO 

• Barwne reliefy, płaskie i wklęsłe pokrywają mury kolumny grobowców i świątyń.
• Malarstwo usamodzielniło się w okresie Nowego Państwa przedtem służyło reliefowi.
• Malarstwo ścienne malowano na zaprawie gipsowej o podobnej jak w reliefie tematyce i funkcji.
• Najważniejsze i najliczniejsze tematy religijne to:
• wyobrażenia bóstw, faraonów
• przedstawienia rytualne,
• przedstawienia pogrzebowe,
• przedstawienia sądu Ozyrysa,
• Sceny batalistyczne (wojenne) reprezentuje słynną bitwę pod Kadesz Ramzesa II w Abu Simbel.
• Często są działa przedstawiające sceny z życia, czyli:
• zajęcia gospodarskie,
• polowania w zaroślach papirusu,
• zwierzęta,
• drzewa,
• kwiaty,
• sceny z uczt.
• Malowidła przedstawiają również: 
• muzykantki,
• tancerki,
• śpiewaków.
• Funkcją malarstwa była podwójna: 
• dekoracyjna,
• ideologiczna – przekazanie informacji lub utrwalenie wiadomości religijnych i historycznych w jasny i czytelny sposób.
• Schemat postaci ludzkiej, polegał na przedstawieniu głowy profilem.
• Egipcjanie chcieli ukazywać rzeczy jakimi są, a nie jakimi wyglądają.
• wybierali dla każdego przedmiotu czy detalu punkt widzenia, który najwłaściwiej odzwierciedlał jego rzeczywisty kształt, charakter wygląd,
• radzili sobie z przystosowaniem trójwymiarowej bryły ciała do dwuwymiarowej płaszczyzny.
• Przestrzeń ukazywano w sposób umowny, dzieląc kompozycję na poziome pasy odpowiadające o rozwoju akcji w czasie i przestrzeni.
• Ustalony wzorzec dotyczył również proporcji postaci.
• Malarstwu i reliefowi towarzyszyły znaki pisarskie, stanowiły one komentarz jak również były ważną częścią kompozycji.
• W sztuce Egiptu występowała jedność pisma i obrazu.
• Układy kompozycyjne najczęściej pasowe, zawsze silnie zrytmizowane i otwarte przeważnie w dwóch kierunkach.
• Kompozycja otwarta polegała na:
• dążeniu jej elementów rozprzestrzenienia się na boki,
• w Egipcie pasowy układ ograniczał ją od góry i od dołu, więc była otwarta w lewo i w prawo.
• Często rytm był ukierunkowany w jedną stronę np. przez skierowanie licznych postaci w jednym kierunku.
• Najważniejszymi środkami wyrazu była płaska plama czystej barwy i cienki barwny kontur.
• Używano ciepłej gamy barw o przewadze brązów, żółci i czerwieni.
• Ciepła gama urozmaicona była bielą, czernią, zielenią, błękitem.
• Stosowano barwy lokalne.
• Barwy rozłączone są płasko na przedmiocie i są wyraźnie odgraniczone od siebie.

KANON

• Kanon w sztuce Egiptu kształtował się stopniowo.
• Występował przede wszystkim w sztuce oficjalnej:
• malarstwie,
• reliefie (podobny),
• rzeźbie,
• architekturze świątyń.
• Według ustalonego kanonu przedstawiano ludzi, przedmioty z uchwyceniem ich istotnych niezmiennych cech.
• Dotyczy to również proporcji i hierarchii wielkości postaci (wzorniki).
• W architekturze polegał na zachowaniu stałego następstwa (charakteru i wielkości pomieszczeń świątyń).
• Był stała niezmienną zasadą kształtowania dzieł.
• Uwarunkowany był specyficznymi stosunkami geograficznymi i społecznymi.
• Charakteryzował się konserwatyzmem z czasem doprowadziło to schematyzmu i skłócenia form sztuki.

Sztuka Dawna – Prehistoria

PREHISTORIA

Dzieła okresu neolitu i brązy to sztuka mobilna (ruchoma).

Orcha – naturalny trwały barwnik ziemny pochodzenia mineralnego (udowodnione tlenki żelaza). 

Przez prażenie uzyskiwano różne jej odcienie, od żółci poprzez czerwienie po fiolet. 

Czerń uzyskiwano przez zwęglenie w zamknięciu zwierzęcych kości.

RYSUNEK PREHISTORYCZNY

Rysunek ryto w skale a kontur wypełniano farbą.

Płaszczyzny barwne rozprowadzano, po uprzednim wymieszaniu farby z wodą lub tłuszczem za pomocą palców, dmuchawek, pędzli z włosia.

Podstawowym barwnikiem była orcha.

Jako podłoże wykorzystywano naturalną biel skały wapiennej.

Środki artystyczne, jakie używał artysta prehistoryczny to:

kreska i linia,

plama barwna, z początku płaska o   jednolitym natężeniu walorowym i jednakowym nasyceniu,

zwierzęta przedstawiano całe profile – świetnie uchwycone w ruchu o masywnych syntetycznie potraktowanych tułowiach i krótkich kończynach. 

SZTUKA PREHISTORYCZNA NEOLITU I BRĄZU

Początkiem architektury monumentalnej stały się olbrzymie kamienie – megality. 

Różnie ustawione potężne, pionowe słupy menhiry, stoją pojedynczo, w szeregach lub kręgach, czasem kilku zamkniętych w drugim. 

Ich centrum stanowiło miejsce składania ofiar. 

Są to początki architektury sakralnej, które służyły prawdopodobnie kultowi słońca.

Jeszcze inne megality tworzą zamknięte komory grobowe.

Symboliczne bramy wiodące do wnętrza kręgu: dwa pionowe głazy nakryte trzecim, poziomym, stanowią doniosłe odkrycie prawa ciążenie i wspierania← znajdzie to zastosowanie w całej architekturze w przyszłości. 

Najpopularniejszą formą sztuki dekoracyjnej było zdobienia, czyli ornament.

Ornament zawsze pozostaje w ścisłym związku z przedmiotem, który zdobi: 

obiega w postaci pasów naczynia,

pokrywa powierzchnie przedmiotów, podkreślając ich naturalny kształt, wyodrębniając charakterystyczne miejsca,

podstawą ornamentu jest element powtarzalny – motyw.

Motywy ornamentalne były różne:

abstrakcyjne o charakterze geometrycznym,

organiczne, przedstawiające dekoracyjnie uproszczone postacie ludzi i zwierząt,

otwarte, czasem o przebiegu pasowym, niekiedy symetrycznym.

Czasem dobrze jest czuć się nijako, czasem dobrze jest ,aby świat cię otoczył, a nie ty jego..

new start

Długo myślałam nad założeniem bloga, na którym mogłabym podzielić się moimi opowiadaniami, teksami, cytatami, które nie tylko mnie inspirują, lecz także są mojego autorstwa, historiami innych osób czy po prostu screenami, które mogłyby zainspirować, oraz mogłyby po prostu być i pozostać w jednym miejscu. Zakładam tego bloga nie tylko dlatego, że kiedy ilekroć coś napiszę to ląduje to w koszu, ale też dlatego ,że dużo moich zapisków ginie bezpowrotnie, albo w sumie to lądują w śmieciach, bo akurat dużo się ich nazbierało, i niektóre są po prostu nie potrzebne, bo nie ma co z nimi zrobić. Dobra, w sumie tylko dlatego.Zakładam bloga, ponieważ moje zapiski głównie lądują na śmietnisku. Nie no dobra, żartuję, pragnę też przelać moje emocje, które się we mnie nie mieszczą i sądzę, że to jest ten jedyny ważny i godny powód..  główny uwagi.